Deel 5 (21 october 1944 - 17 december 1944)
Contact

 

932 LOGBOEK AGG

 

 

 

LOGBOEK

Inleiding -- 3

October

vervolg


--

4
November -- 11
December -- 41

 

 

 

 

 

n weer begint een nieuw deeltje.

Want het vierde was veel eerder vol dan ik gedacht had.

Zo draaien we maar verder en de tijd vliegt.

Wat moet die later hard gaan, als de oorlog voorbij is, en ieder heeft het weer naar z’n zin, zonder die lange werktijd, in z’n eigen beroep, geen verduistering.

Wat ’n raar gezicht zal dat zijn, al die lichtende vensters en etalages.

Ik weet nu al niet eens meer beter, of de tent moet goed verduisterd zijn. Ik voel me niet rustig als er ook maar ’n spleet licht uitstraalt.

 


Zondag 22 october

Vanmorgen om half zeven was ik er al uit; voor een uitzending in de serie bekende geluiden.

En dan maar weer gauw te bed, tot half 10.

Naar de Pauluskerk die vandaag voor 15 jaar ingewijd werd (plechtige dienst) en vlug weer naar de barak, pap koken, die niets smaakte, omdat ik eerst de muizenkeutels eruit moest zoeken. Maar ik heb geen last meer van muizen.

Nu is het luchtalarm, en we horen ze weer over ronken. Vanmiddag me overigens weer knap verveeld. Somber weer. Maar na wat geslapen te hebben, naar de kino met Roel en Jaap; naar Central: (kleurenfilm: Immensee) was wel aardig.

Maandag 23 october – 66e WEEK - 21

Lang blijven slapen.

’s Middags kousen stoppen, trui maken, en aantrekken.

Saaie middag, met dat erg sombere October-Novemberweer.

Pannekoeken gebakken voor vannacht.

Dagboek bijwerken.

Vanmiddag voel ik weer diezelfde stemming als voor ’n jaar.

Ja, er gaat weer ’n winter beginnen, waar ik zo tegenop kijk.

En het ziet er nog lang niet naar uit, dat het spoedig uit is.

Eenmaal op de fabriek gaat het beter, en van-

nacht heb ik echt prettig gewerkt.

Och, het is maar wat je er van maakt. Het was nog alarm ook, en nog ‘n half uurtje in de kelder gezeten.

Dinsdag 24 october

Nu heb ik volstrekt niets meer te roken. Chagrijnig is dat toch. Bovendien aardig pech met de machine.

Woensdag 25 october

Lang geslapen vandaag.

Overigens was het een normale dag als altijd.

’s Avonds waren de machines naast me vervangen door nieuwe, de ereruiterij der Elastic stop is geschonden.

Pech gehad vannacht, maar eindelijk is de kop van Hahn en Kolb, Wafios, prima in orde gekomen. Kregen tabak.

Donderdag 26 october

Kregen gisteravond sigaretten. Koud vandaag. Ik al vroeg op; kachel aangemaakt, eindelijk weer eens dagboek bijwerken.

En vanavond weer lekker gewerkt. Ik maakte deze nacht ongeveer 11500 stuks, dat is (100 min) 1150 minuten, geeft ong 19 (uur): 19 x 52 pf, min ¼ aan belasting à7 1/ mark. Overigens is dat maar voor één nacht. Elke dag is het zo ongeveer luchtalarm.

Vrijdag 27 october

Vandaag was het een gore wortelensoep die we te eten kregen. Vermoedelijk recept: kook één liter water per man, en daarin het schraapsel wat van één wortel afkomt.

En daar ik niet zo goed meer in mijn brood zit, had ik vannacht eens rot honger. En toch nog wel aardig gewerkt (11000) ondanks de twee maal in de kelder wegens alarm.

Zaterdag 28 october

Vanmorgen eens heel grondig gedoucht.

Petje gekocht van Boele; en dan in de regen inkopen doen.

Niet naar bed, voorlopig maar pudding koken voor morgen, en de waschtobbe doen. En dan te bed, om half 2, tot half 8.

’s Avonds een paar boterhammen eten en kast opruimen.

Bed fijn opgeschud en zeer laat lekker maffen, tot morgenochtend.

Zondag 29 october – CHRISTUS – KONINGFEEST.

Zeer koud vandaag, maar mooi helder weer. Naar de Kerk.

Thuis aardapp. met erwten en worstjus; pudding toe, en dan met Roel Lasscher een herfstwandeling gemaakt ik de richting van Witzenhausen.

Thuisgekomen hebben we koffie gezet, die met opgeklopt kunsteiwit fijn beviel, rozig als we waren.

Intussen dagboek bijwerken, en na een paar boterhammen met stroop fijn maffen; want morgen is het weer vroeg dag.

Maandag 30 october – 67e WEEK – 22.

Vroeg op vandaag. Erg lekker gewerkt; 12000 stuks, vanmiddag om 12 uur luchtalarm


1944 herfst GEDACHTE

Vanmiddag heb ik een herfstwandeling gemaakt, en in de loop daarvan werd mijn gedachten BREIN steeds meer geboeid door herfstgedachten.

Waarom trekt ons de herfst eigenlijk zo aan?

Voorzeker omdat de natuur dan in gouden kleuren, rood koper, groen fluweel, en prachtig bruin getooid is.

Maar dit alles is eigenlijk slechts verval, afbraak, de dood die nadert en z’n voltooiing vindt in de kale naaktheid van de winter.

Doch het is de aard van de mens, die van de natuur zo ver is afgedwaald met z’n auto’s, trams, ondergrondse treinen, zeekastelen en vliegtuigen, z’n danszalen en bioscopen, en die aard drijft de mens er toe, om de inkeer der natuur mee te maken, nu hij zelf niet meer aan inkeer doet.

Maar de weldenkende Christen begrijpt de natuurwet, het is niet mogelijk, altijd door een hoogtepunt te staan, er moet op z’n tijd een zelfinkeer zijn, en de Christenmens

keert nu ook in zichzelf, begint te denken aan en over zichzelf, en breekt alle overtollige, banale, of foute uit de gewelven van zijn ziel, en dan na deze adventstijd vindt hij zijn bekroning in bij het hansginnen om de natuur, die dan de winter binnengaat.

De dagen gaan weer langer worden, en op die dag viert hij het herbeginnen van zijn verlossing met Christusgeboorte, Kerstmis.

Op die dag heeft hij vrede met zichzelf, en met God gevonden, en weldra wensen zij elkaar een zalig Nieuwjaar.

Dan zal in de natuur weldra het eerste bloempje verschijnen, het sneeuwklokje, het symbool van het reine sieraad waarmee de ziel zich weer gaat tooien, en gaat knoppen, om ten laatste in de bloei, hoogzomer te geraken, God ter ere.

Zó leeft de Christen, die de natuur verstaat, God’s werk dat leeft, en hem verheerlijkt, en ons ten voorbeeld werd gesteld.

29 October 1944




’s Avonds als we op weg zijn naar de barak vooralarm.

Bijna zijn we thuis, of het wordt voor een uurtje luchtalarm.

We zitten dus in het donker.

Gauw werkoverhemdje in de week zetten, tabaksrestje snijden te bed. Wederom blaast het vooralarm, en luchtalarm, en ik slaap weldra in.

Dinsdag 31 october

Vanmorgen helemaal niet koud of donker.

Op de fabriek was echter alle bij behoren van mijn machine, dat los zat, voor de zoveelste maal verdwenen. Dat joeg me echt de pest in.

Want steeds weer moet je beginnen met van alles op te zoeken, en te speuren en je neus stoten, daar men het gestolene natuurlijk niet wil teruggeven.

Maar evengoed maakte ik 11duizend stuks.

Gisteren ging het gerucht dat de Franse krijgsgevangenen weg zouden gaan; vandaar werd officieel bekend dat de Akkorden verlaagd zullen worden, en ging het gerucht dat we in 3 8-urige Schichten zouden gaan werken.

Al met al weer veranderingen, aan welk begrip ik in dit land een hekel heb. Afijn; ’s avonds fijn

weer twee 500 grams broden (stoeten zoals ze zeggen) gekocht.

En ’s avonds, terwijl ik het dagboek bijwerk, treft Jaap vast z’n voorbereidingen voor het koken van karnemelkse pap voor ons beiden. Gauw slapen.

EN zo is ook de maand October weer ten einde.

En nog steeds weer woedt in ons vaderland de enorme bittere strijd. Walcheren, dat onder water staat, op ’n stukje bij Vlissingen na, waar nu de Eng. aan land zijn gegaan, zware strijd om Breskens, landing op Tholen, strijd op

Z. Beveland, Roozendaal gevallen, Tilburg, en Den Bosch ook.

En wij zijn hier, volkomen onveranderd, en ongeschokt, we doen wat we moeten doen, we eten wat we kunnen eten, en we wachten maar.

Doch ook de komende maand zal het nog wel niet ten einde raken in ons landje!

November negentienhonderd en vier en veertig

Donderdag 1 november – Allerheiligen

Lekker gewerkt vandaag, om elf uur was het zodanig luchtalarm, dat er de arbeid weer eens moesten staken.

Een half uurtje in de kelder gezeten. (‘s middags nogmaals al.)

Vandaag werd het officieel bekend gegeven dat we weer andere arbeidstijden krijgen.

Namelijk:

Dag:

6-5 uur – pauze 9 - 9½ en 12.15 -12. 45

en dat alle zes de werkdagen.

Nacht:

5-4 uur –pauze 8 – 8 ½ en 11½ - 12 uur.

en dit alle zes de nachten na de werkdagen.

Van één kant is dat erg jammer van de zaterdagmiddag en –nacht, van de andere kant, een betere slaap.

’s Avonds thuis nog aardappels met erwten gegeten.

Dagboek bijwerken, en dan al weldra te bed.

Donderdag 2 november – Allerheiligen

Vandaag weer als van ouds gewerkt.

Er was vandaag een witjas bezig met onze machines.

De accorden van alle machines zullen n.l. grondig verlaagd worden, precies weet niemand nog hoe dat ongeveer nieuw geregeld wordt.

Afijn, vandaag zeer langzaam gewerkt, maar toch nog iets sneller dan de andere vijf.

Daarom moest ik een normaal boor halen, en met Eiermann samen een gloednieuwe genomen.

Niets aan geslepen, en nu duurde het veel te lang.

Dat nam de witjas echter niet.

Om half 12 luchtalarm; ’s avonds ong. 8 uur weer luchtalarm;

we hebben dus weer eens ’n abonnement, als je zo eens na gaat.

En: on peut bien s’a percevoir que la frontière nous approche !

Vrijdag 3 november

Vandaag bekend gemaakt dat de nieuwe werktijd op algemeen verzoek niet doorgaat. En die was óók al op algemeen verzoek;

dus hoe rijm je ’t aan elkaar?

Nu krijgen we bovendien ’s zaterdags in de vroegdienst al om 12 uur vrij (in plaats van 1.45) en in de nachtdienst pauze om 9 – 9.30 en 0.45 – 1= .

Nog ’n brief van thuis ook!!!!!!!

Om elf uur en ’s avonds om 8 uur weer alarm, volgens het abonnement.

Zaterdag 4 november

Vanmorgen nota bene alweer alarm, om bij twaalven.

Vanmiddag karnemelkse pap van gort gekookt, als bijzonderheid; en ’s avonds naar de kino.

We komen wat laat (Lerchenhof) en tegen het einde: Fliegeralarm!

Dus lopen; naar de barak waar nu bij een lichtje, bestaande uit een sprudelfles, met machineolie, waarin een opgerolde krant als pit door een soort kurk wordt vastgehouden, een grote verloting plaats vond, waaruit ik twee hoofdprijzen ving.

namelijk een kam (grof en fijn) en ’n spiegeltje; twee artikelen die ik net goed kon gebruiken.

Niet lang daarna (het was al laat geworden) te bed gekropen, en weldra sliep ik lekker in.

Zondag 5 november

Opgestaan, terwijl het vooralarm geblazen wordt.

Met Stampie ben ik vlak bij de Kerk, als het “richtig alarm” wordt, dus maar weer naar huis, over de wallen.

Aardappelen schillen, en einde-

FRONT in Nederland!

Zware strijd woedt er op de resten grond v. Walcheren; op Tholen, bij Breskens, Z. Beveland is gevallen, naar het schijnt, Geertruidenberg: men spreekt van 30 km van Gouda verwijderd, van 40 km van Baarn, men spreekt van Dordrecht.

Uit de brief die ik vrijdag kreeg, bleek, dat in Holland geen verkeer meer is, zelf het eten halen, regelingen hiervoor en daarvoor Vader, Jan en Mies zitten weer thuis, alleen ik ontbreek, evenals in mei 1940 vader in het oosten zat.

Vandaag werd nog bekend: Gevechten om de Moerdijk, bijzonder heftige strijd om Walcheren

lijk weer eens het dagboek bijwerken.

Niet lang daarna is het waarachtig alweer luchtalarm; later nog eens, dus de sirenes zullen wel niet vastroesten!

Vanmiddag werkoverhemdje gestreken, en me een ongeluk gegeten aan de aardappelen met (aangebrande) erwtjes, en pudding toe.

’s Avonds gezellig zitten vertellen van m’n schooltijd, de HBS-tijd, die ik nooit zal vergeten.

Om 4 uur was het nota bene nogmaals alarm.

Maandag 6 november   68e week - 23

Lekker lang blijven slapen.

Om half elf luchtalarm, als het veilig is, melk halen, en pudding met meel en gries koken; kohlrabi-soep uit het lager eten.

Hele middag wat om de kachel hangen, en overhemdje en broekje uitboenen. Dus dat is ook weer schoon.

Om vier uur vooralarm (kan nog meer bij!). Niet lang ditmaal.

Nu al 2 dagen niet meer gerookt.

Maar op de fabriek heb ik nog 9 sigaretten liggen, dus opgewekt te werk. Jaap en Lasscher zitten deze week in het Holzfahren, dus

vannacht alleen gewerkt.

Vanavond was het driemaal vooralarm, en een maal richtig alarm.

In de pauze in het G.W. eten, buiten stikdonker – doe ik ook niet meer.

Dinsdag 7 november

Om kwart voor twee was het nog eens alarm.

Vroeg alarm vannacht.

Om vier uur draaiden er trouwens nog maar hoogstens vier machines. Iedereen zat te slapen, of gezellig te kouten.

Maar de baas zei niets, dus het was wel goed.

’s Morgens in zware herfstregenstorm naar huis.

Gedeeltelijk met de bus, maar flinke natte voeten en jas, maar het duitse petje bewees beste diensten!

Rap slapen, wat prachtig lukte bij de gierende storm.

Om half één er alweer uit; (bekende geluiden) kachel aanmaken, Nudel met aardappelen eten en onder het genot van een laatste pijpje het dagboek bijwerken.

Dan aardappels koken voor heutenacht


FRONT in Nederland!

Gisteren maakte het Weerm. Bericht o.a. bekend dat de Duitsers de Moerdijkbrug hebben opgeblazen

(dus noordelijk daar-

van zijn teruggetrokken.

Ook meldde het OKW-B zeer hevige geallieerde pogingen om het restant v. Walcheren te veroveren (mar. Artell. Beschiet Middelburg)



Zoals vanmorgen, dan kom je er weer eens achter, hoe zwaar we het hier eigenlijk van tijd tot tijd kunnen hebben.

Machteloos voel je hoe in 10 minuten je regenjas drijfnat geregend raakt, en toch moet je dat natte ding vanavond wéér aan!

En dat je schoenen lekken, en je laatste paar schone en héle kousen nat wordt.

Géén vrouwenhand die ervoor zorgt dat het op tijd weer droog is, en geen kachel die brandt om het te drogen te kunnen hangen. Machteloos sta je tegen de elementen, waartegen je ontwapend staat door gebrek en omstandigheid.

      En ’n bittere klachten – ontevredenheid – komt op in het diepste van je ziel, en je vraagt je wanhopend af: hoe lang zal dit alles nog duren?

Ja, dan is er moed voor nodig om de toekomst lichtend te bekijken, en om een vrolijk liedje te gaan fluiten.


Vannacht was er ander werk op m’n machine, een soort van hoge alu-busjes. Beviel me niets.

Heb dan ook hele uren verpraat met Marcel, de man met het slanke gezicht. In ieder geval was mijn hoofdpijn over.

Woensdag 8 november

’s Morgens om zes uur alleen naar huis en lekker slapen. Vandaag pas om half drie opgestaan.

Voor het eerst weer eens steckrüben!

Weer dat rare werk vandaag, maar ik heb weer 10 sigaretten op te maken, en ik heb mijn fijne pijpje weer bij me.

De zelfgekookte aardappelsoep met meel smaakte prima!

Nee, honger is er niet vaak meer bij.

Om half vijf met Theo de machine weer normaal omgebouwd.

Dan is het dus al:

Woensdag avond nog in de kelder gezeten wegens luchtalarm.

Donderdag 9 november

Elke morgen natte schoenen – natte voeten. Maar fijn weer te bed.

’s Middags dagboek weer eens bijgewerkt, en dan kolen halen en: weg.

Niets te roken deze ronde, alleen ’n aardige kiespijn.

Om 8 uur nog weer eens luchtalarm, en in de kelder gedurende een half uurtje. Dat gaat ook zo maar door!

Vannacht heb ik hele grote moeren, die niet-

temin M6 gesneden werden.

Vrijdag 10 november

Vanmorgen wat na blijven praten, met m’n Duitse buurman Fink. Natuurlijk draaide ‘t uit op politiek.

En dan vlug naar het waslokaal, waar ik van Roel eerst een pijpje tabak kreeg, daar knap je van op!

Naar huis, en slapen tot half drie: Jan Klaver komt me weer wekken. Wassen kool-met wortel-soep eten, dagboek bijwerken.

Gisteravond heeft Jaap aardappelen gekookt met Fino, daarvan neem ik nu de helft mee naar de fabriek, om half 9 uur smaakte zo’n prakje maar wát lekker.

Zien dat ik vanavond bij Josef, den serf wat sigaretten los scharrel. Lukte niet, want de man was krank.

Vannacht niet zo lekker gewerkt, groot materiaal, en niets te roken.

Ving 142.50 Mark. In de kelder want LUCHTALARM.

Zaterdag 11 november

’s Morgens eerst douchen, nog geen Wochenkarte dus maar weinig inkopen doen. Dan melk halen met Mook – suiker eten – koffie met melk drinken, kousen wassen.

Dan is het al half een: eten halen, aardappelsoep, en gauw wat slapen. Tot half zes.

Jaap bracht 9 sigaretten mee.

Vrijdag avond meer dan ’n uur in de kelder, + 1 maal vooralarm

en 2 broden aan bonnen, dus alles is dik in orde!

Vanavond gedurende 2 uur vooralarm.

Vlak in de buurt donderde het weer aardig, en elk ogenblik kwamen er Tommies oversuizen, dan deed de Lagerknots het licht telkens uit, tot ze over waren, en het olielicht van Roel bewees dan weer z’n goede bruikbaarheid.

Vanavond niet te laat naar bed.

Zondag 12 november

Zeer lang blijven slapen; het regent dat het giet uit de donkere hemel, als ik om half twaalf wakker word.

Onder het genieten van een pijp sigarettentabak minstens nog een heel uur na liggen praten. Het ziet er naar uit dat het de hele middag door zal sauzen.

Het regent nu practisch al 3

weken elke dag, en het is te

hopen, dat nu eindelijk de zon

weer eens aan bod komt

maar voorlopig sneeuwde het

-vanmorgen –

Vanmiddag beste aardappelen met capucijners gegeten, en gezellig zitten zingen.

Dagboek bijwerken. ’s Avonds bijtijds naar bed.


Een Wintermiddag in de Barak


Om half een vanmiddag was ik al uit bed, vroeg was dat, want om 7 uur vanmorgen kroop ik er pas in.

Koud was het; verrot koud, echt winter.

En toen de kachel eenmaal brandde werd het nog niet veel beter.  

Pas toen alle aardappelpannen van het vuur waren, en we nog wat in dat snertkacheltje hadden gepord, ging het beter branden, en werd het lekker – vlak om het prul heen zaten we gedrieën ineengedoken, handen boven het vuur, of strijkend over onze warme knieën, of hoofd in onze handen, en we voerden zacht een gesprek.

Als altijd ging het over eten, amandelbroodjes, fijne stevige wintergerechten als stamppot rode kool met bloedworst – laat ik het maar niet allemaal opschrijven!

Gezellig loeit de kachel, een enkele druppel van het dak, en gele

bladeren vullen de vele plassen.

Grijze regenwolken drijven onhoorbaar over, en bij de nieuwe barakken zijn de mannen aan het scheppen.

Hier is echter niets te horen, het gesprek is verstomd, en niets belemmert de vrije loop onzer gedachten die natuurlijk uitgaan naar Nederland.

Zo zitten we een tijd te peinzen.

Tot het zo ver is dat we kolen moeten halen, schril klinkt het fluitje, en dan kleden we ons aan, en gaan weer naar de fabriek.

Het loopt tegen half vijf, en reeds valt de schemer, als we de deur achter ons sluiten, onze handen in onze zakken steken, en met opgetrokken schouders koers zetten, tussen de plassen door, naar het nieuwe sintelpad.

 

7 November 1944




Zou de nieuwe spruit van Annie er al zijn?




Maandag 13 november 69e week - 24

Vanmorgen weer heel vroeg opgestaan. Ging best ditmaal.

Best gewerkt vandaag. Alleen niet veel te roken; wat duitse eigenteelt dat trouwens om half negen reeds allé was.

Geen alarm vandaag!

Dinsdag 14 november

Het was van de morgen aardig koud.

Ongeveer half negen zelf zo’n beetje omgebouwd op 73/6.

Dit duurde tot half elf; want tevens de olieleiding nieuw aangelegd. 

Beste Kartoffelbrei in de kantine; om 1 uur luchtalarm, en in de kelder, tot 10 voor half twee.

Vanmiddag niet veel meer gedaan; vooral toen bekend werd dat het minutenaantal van 100 werd teruggebracht op 43.

’s Avonds gauw ’n ons gehakt kopen, en n kilo brood, en dan met Jaap proberen naar Josef te komen. Die is natuurlijk niet thuis.

Dan rap naar huis. Wat praten, lezen in van Honk (de droom is uit… we dachten dat de oorlog ons wel zou onaangetast laten, maar dat ging niet door)

Dagboek bijwerken, praten met ’n Pool die even aankomt en dan te bed. Slaap slaap!

FRONT in Nederland!

Woensdag 15 november

Toen we vanmorgen uit de barak stapten om naar het washok te gaan, bleek er een laagje sneeuw te liggen.

En het sneeuwde nog steeds. Toch vond ik het niet zo koud.

Vandaag een paar maal van type werk veranderd.

Roel Lasscher is vandaag weer bij ons te werk geweest.

Blijft er misschien wel.

Vanmorgen in de cantine een kaartje zwart en wit ijzergaren gehaald, zodat “moe” weer kan naaien.

Vanavond loeien de sirene’s weer; vooralarm, dat betekent: vergeet niet, je dagboek bij te werken, Willem, dus dat maar eerst even gedaan.

Door de Geall. Bezet

Bezet door de Duitsers

Brandpunt

± de situatie

Sinds enkele dagen schrijnt de strijd op Walcheren ten gunste der Gealliëerden definitief beslist.

Zeer zware gevechten bij de Moerdijk, ook weer bij Nijmegen en Helmond

Vandaag was dat laatste ten oosten van Helmond, zelfs het hoofdnieuws!

--

Donderdag 16 november

Vanmorgen veel slaap gehad, immers niets te roken.

 

Er schijnt een zestal treinen aangekomen te zijn met vluchtelingen uit het Westen, waaronder één hele trein met Hollanders, die eenvoudig meegenomen zijn.

Alle mannen te Rotterdam, tussen 18 en 45 werden volgens getuigen van de straten opgepakt, en de Geall moeten nog

4 km van de stad al zijn.

Zes dagen hebben de gedeporteerden erover gedaan om in onverwarmde beestenwagens, onder gewapende wacht hierheen te komen. 350 schijnen er hier te werk te zullen worden gesteld, jongens uit het spoorlager hadden ze

(door hun beroep) gezien en gesproken.

Hun werd verboden, ze zelfs maar water te brengen, en de gedeporteerden hadden alle een baard van 6 dagen, en nog niets te eten gehad.

Kameraden die ze gezien hebben in de stad, en die ze gesproken hebben, hebben mij dit alles verteld, en ik heb het van alle zijden gehoord.

Postbodes, de brieventas nog bij zich, politie mannen,

ja zelfs arbeidsdienst-mannen, half in uniform – álles.

En dat komt nog maar uit R’dam, andere steden zullen wel volgen, zoals Utrecht, H i l v e r s u m. Amsterdam, Alkmaar, Haarlem enz, enz; en

straks, als R’dam bezet is, zal de V2 ook die havenstad

(die nu al met een opgeblazen haven zit) wel vernietigen,

voor de 2e maal, zoals dit onbestuurbaar wapen nu behalve Londen ook Antwerpen al teistert.

Laffer dan terreuraanvallen; moderner, zeggen ze!

Vrijdag 17 november

FRONT IN NEDERLAND!
De Gealliëerden zijn de Moerdijk gepasseerd, en naderen Rotterdam!

Vandaag had ik weer eens kiespijn.

Maar weer sigaretten aanwezig, dus de dag was goed. Veel gedaan vandaag 12000, geen pech, toch had ik om 5 uur “het eind”.

’s Avonds bij Waldmann inkopen doen, en een lekker wittebroodje met vette worst van Kindler grotendeels opgegeten. Toen was ik verzadigd, last van m’n kies (rechts onder)

Zaterdag 18 november

Krank – kiespijn – regen, donker, kleddersmerige straten.

Kachel aangemaakt, kamer gedaan, dagpunten, en dan weer fijn slapen.  ’s Middags na de steckrübensoep (o, wat pech!) kousen stoppen

en overhemdje repareren (is niet veel meer waard)

Al met al is de week van de vroegdienst weer om, en nu kunnen we weer wat zien als we naar en van de fabriek spazieren.

’s Avonds lucht en vooralarm, niet te kort. Heet naar bed.

Zondag 19 november

Lang blijven slapen. Kregen vandaag 10 sigaretten “Bregava”. Aardappels met margarine jus en groen erwten eten, met chocolade-griesmeel uit taptemelkpoeder toe, en na afloop ’n fijn pittig sigaretje.

En dan weer verder kousen stoppen, en grijze broek repareren. (korter maken om lappen te krijgen in de oude zoom, om ’n stuk in de knie te kunnen zetten).

Onder al deze bedrijven heel de dag al vooralarm, luchtalarm, entwarnung, vooralarm, en zo maar door.

Het was dan ook de hele dag helder weer.

Vanavond om zes uur

naar Centraal Bioscoop (“Mein Leben für Irland”) welke film behalve spannend, mooi van spel was, en aardige kijkjes gaf op het Engelse, en Ierse leven.

’s Avonds na de Kino broek afpersen, Mooks soldatenjas uit de vorige oorlog (v. z’n baas) bewonderen en passen en brief v. Jan Zoon beantwoorden.

Dan nog wat praten, dagboek bijwerken, boterham met suiker, en dan met ’n Bregava-tje te bed.

Maandag 20 november 70e week - 25

Vanmorgen lang blijven slapen naar gewoonte.

In de stromende regen melk halen. Migetti koken.

Vanavond deed ik de ontstellende ontdekking, dat er een Duitse aan m’n machine zat (nog wel het bijwijf van Schmidt) dus daar kom ik wel niet meer aan.

Aan de machine van den ouden Fink gewerkt.

Heel weinig zin, temeer daar niets te roken.

Dinsdag 21 november

Het regent maar door. Te laat eten

FRONT IN NEDERLAND!
Zware gevechten oostel. v. Helmond waar de duitsers nog een brughoofd op de linker Maasoever hebben.
Door duitse zwemmende soldaten is de Waalburg bij Nijmegen ongeveer vorige week opgeblazen.

halen in het Lager, en we moesten vechten om het te krijgen. Vannacht al heel weinig lust (niets te roken)

Woensdag 22 november

Het regent maar door.

In het Lager is het een grote zwijnderij met al die modder, waarin grote sintelhopen liggen, om de paden te verharden.

Geeke Buisman kan het echter niet, maakt ze veel te breed, en het moet uit de kwaliteit of uit de breedte.

Later in de nacht beter humeur.

Donderdag 23 november

Het lekt in de barak, en het regent geweldig, nu al de hele week aan één stuk.

Vanavond om half zeven luchtalarm. In de kelder, tot 10 uur. Intussen werden door één enkele Tommy bommen

H

ier in Göttingen vielen dus

eindelijk eens een paar bommen.

Iedereen is er vol van, met praat al over niets anders.

Vroeger dachten we altijd heel licht over Göttingen luchtalarm.

Er gebeurt toch immers nooit

wat. Precies als in Holland.

Nu beseffen we pas wat voor

leven men lijdt in de Noordel. helft van ONS eigen goede

NEDERLAND!

en luchtmijnen op Göttingen geworpen.

Een gashouder brandde af, de stad zit dus zonder gas.

El. Geleidingen zwaar beschadigd, daarom werkt morgen de dagploeg niet, en wij beginnen pas om zeven uur.

In de stad zijn alle ruiten kapot.

Bij het Goederenstation enkele bominslagen, vele blindgangers, tot nu toe zeven doden.

Inf. Kaserne zwaar beschadigd, op de terugweg naar huis omlopen, stukken afgezet, het glas knerpt onder onze schoenen.

Triest gezicht. Maar die Tommy komt terug!

Zelf heb ik v.h. bombardement weer eens niets gemerkt, ik zal gezellig met Roel te bomen over stamhutten enz.

Vannacht aan de gewindeautomaat gezeten. Hele nacht armpjes over elkaar.

Helemaal vergeten, dat Frans vandaag jarig was (29 Nov. pas aan gedacht)

Vrijdag 24 november

Om zes uur de schaden eens bekeken op weg naar de barak, welke schaden boven reeds beschreven zijn.

Vandaag werkt de dagdienst niet,

HOE zou het THUIS wel zijn?

wegens schaden aan el. geleidingen o.i.d.  en wij zouden ‘s avonds om 7 uur weer beginnen. Er was echter geen eten in de cantine. Maar het blies weer zwaar L U C H T A L A R M.

Het knalde en schnallde weer schattig, en het duurde van half 7 tot 10 uur.

Na afloop naar de barak om eten te halen.

 

Meteen de schade bekeken met Roel samen. 

Weer geweldig veel nieuwe glasschade, de gevangenis en de Obere en Untere Masch en de hoek van de Bahnhofstr.

Kregen voltreffers, de gevangenen natuurlijk aan de loop.

Eten was er niet meer, dan naar de Geiststrasse, waar we een brood + een pond margarine voor ons zevenen.

Aan de keuken grote bedrijvigheid voor bomberschädigten. Vannacht om 12 uur was ik weer am Arbeitzplatz, ditmaal de gewinde machine van Schmidt uit Reinshausen, die er niet was, als zo velen.

Niet veel gedaan, maar 2 Amerikaanse sigaretten, “Old Gold” gerookt.

Zaterdag 25 november

’s Morgens om 7 uur wochenkart bij Rannenberg halen, en inkopen

doen bij Degenkolb, waar de ruiten nu ook in de poeier zijn.

Thuis niet naar bed, melk drinken en brood met bloedworst eten. Later, als ik juist van plan was naar bed te gaan, blaast het weer eens LUCHTALARM, dus maar niet naar bed, maar we moesten het Lager uit.

Weldra echter maar weer op eigen houtje terug, en zelfs naar bed, laat ze allemaal maar stikken!

Fijn een paar uurtje gepit. Kartoffelsoep eten.

Praatje op Kamer 5-1 maken. Dagboek bijwerken.

De jongens zitten gezellig te kaarten en te schaken.

Luipen is op visite, en dan opeens klinken de sirenes weer op, VOORALARM.


DIT IS DE STORMPET

Ik berg m’n zaken in de kast, trek over m’n windjack ’n colbertjasje, en ’n regenjas, zet de stormpet op, en doe een deken om, met behulp van een dekenspeld.

We horen de tommies wel langs de heilige maan en sterrenhemel ronken, doch er gebeurt verder niets;  en we gaan weer naar binnen.

De Meldungen kondigen spoedige Entwarnung aan; en terwijl ik dit schrijf huilt

de langgerekte toon zijn Veilig door de klare nacht.

Het duurt dan niet lang meer of we liggen in bed.

Er wordt gelachen, kwinkslagen doen de barak schudden, na de bomslagen, en we slapen rustig in.

Weldra, ong half drie, begint het spelletje echter weer; weer is het VOORALARM.

We blijven voor het grootste gedeelte te bed, ik ook; alleen Vuyk en Slager staan op.

Maar dan is het: Anflug auf Göttingen, en haastig staan we op, kleden ons weer in alarmtenue, deken om en rond de kachel. Koffers worden weer klaar gezet.

We knikkebollen van de slaap, ik heb nog maar weinig geslapen sinds vrijdagmiddag, en ik voel me rot.

Maar de stemming is gelaten, en we kruipen maar weer te bed, er is niets meer te horen, buiten.

Maar we liggen nog niet, of nieuwe “Anfluge”.

We blijven echter te bed, en slapen.

 

VANDAAG 16 MAANDEN

VERROT DUS TÓCH!

A

ls vroeger over onze stad alarm of vooralarm geblazen werd, gebeurde er volstrekt niets, en men negeerde dit volkomen.

Doch het is nu eenmaal altijd zo, dat er eerst eens iets moet gebeuren voor men zich paraat houdt bij alarm.

Want nu zegt niemand meer: “Och, ze komen toch niet in Göttingen, het is immers alles Rode Kruis?”

Maar nu weten we beter, in een

oorlog als deze is er niets veilig, en wat vandaag nog zoveel waarde voor ons bezat, is morgen van geen belang.

De sirenes jankten, en sloom gingen we naar de kelder.

Toen vielen ze, de knasters, en we zeiden: verrot, dus tóch!

En evengoed gaan we lekker slapen als het tijd is, als er wat gebeurt, zullen we dat wel merken.

En maffen dat we doen… terwijl we ervan overtuigd zijn, dat ze terugkomen!

 

25 November

Zondag 26 november

Ongeveer één uur ’s middags ontwaken we pas, gewekt door het vrolijke gezang der: sirenes, want het is LUCHTALARM.

Ik dommel echter eerst nog wat na, en sta pas op, als er een Tiefflieger overbromt.

Het is koud buiten maar de zon schijnt, en de lucht is maar licht bewolkt.

We mogen ons niet wassen, en ik voel me ongelukkig, zo met kleverige handen, die lange baard van 4 a 5 dagen en dat ongewassen gezicht.

Er gebeurt echter niets, in de verte, wrsch Kassel, dreunt en rommelt het weer flink rommelerrommelerrommelerrommelero….

Herhaaldelijk doet dit ons opschrikken, doch verder komt het niet. Als het veilig is, eten, aardapp. met capucijners; dan scheren, wassen, rook ’n sigaretje (kregen vandaag 5 bregava's (welgeteld)

’s Middags wat praten op 5/1.

FRONT IN NEDERLAND!
GEEN NIEUWS
OMDAT DE KRANT IN ELKAAR LIGT – DUS DE LETZTE MELDUNGEN ZIJN ER NIET.

’s Avonds kartoffelsoep koken met 50 gr griesmeel en een paar lepeltjes capucijners, over v. vanmiddag.

Dan wat praten over de Duitse taal; dagboek bijwerken.

Er was weer heel wat geschrijf vandaag, met al dat alarm.

Vanavond vroeg naar bed. Maar vannacht, ongeveer half drie weer LUCHTALARM.

Blijf eerst liggen. Later toch er uit, ze vliegen weer verdomd laag.

Om 4 uur maar weer te bed.

Maandag 27 november 71e week - 26

Om half vijf worden we weer ten arbeid opgeroepen, maar door de slechte nachtrust slapen we weer in; pas om half zes opgestaan. Nog ruzietje met Jaap.

Afijn, om half zeven op de fabriek, aan de 2e machine van fil. Dittmar gezeten. Niet veel gedaan. Koud op de fabriek.

Om kwart voor één

maar weer eens flink LUCHTALARM, waarbij er een flinke stuit overkwam. Twee kwamen er naar beneden. Koud in de kelder.

’s Avonds op weg naar huis: LUCHTALARM.

Rennen met Klaver, we bereiken ongehinderd de barak.

Er gebeurt niets. Aardappelsoep eten en weldra naar bed.

Dinsdag 28 november

Half vijf opgestaan. Het vriest nog best. Lekker me gewassen. Opgewekt te werk.

“Nachtschneiden” vandaag, bij het raam in de uithoek.

Veel slaap gehad, en niets te roken.  

’s Avonds weer een LUCHTALARM.

Na afloop schoenen naar de lagerführer gebracht ter reparatie, en sokken aan gevraagd. Krijg ze ook, vielleicht.

Afijn; nu gauw te bed!

Woensdag 29 november

Vanmorgen eerst een tijdje gezeten aan de machine van den ouden Fink, die echter om half 8 verscheen .

Toen afgedropen naar het Nachtschneidmachientje.

Best zitten maffen. Naar de cantine, maar ik dénk het wel, hè,

géén sokken.

Om 12 uur zwaar LUCHTALARM, en in de kelder tot bij half twee. Goudvissensoep eten in de cantine. ’s Avonds thuis ko-

 

BREGAVA: Brandt Rot En Gemeen, Alleen Voor Auslanders!

 

mende heeft Jaap al aardappels gekookt, en ’n blokjustje gemaakt, wat er nog best invalt. Dagboek bijwerken.

Weldra VOORALARM. Duurt echter niet lang.

Dan voor de tweede maal VOORLARM en LUCHTALARM.

Gauw te bed – fijn slapen. Voor de eerste maal de jas als deken gebruikt. Vannacht nog VOORALARM.

Donderdag 30 november

de schoonste aller dagen.

’s Morgens nog ’n halve week

en ’s avonds nog twee dagen…..

Gewerkt aan de machine van Philippe Bourot, die met ’n paar anderen buiten moesten werken.

Om 12 uur LUCHTALARM, om 1 uur pas in de kelder tot half drie.

’s Avonds weer eens gedolmetscht voor de “pastoor” Jean Streff.

’s Avonds VOORALARM -

de “bloedhond” deed het licht maar weer eens uit, omdat er (Duitse!) vliegtuigen overkwamen.

Dan dagboek bijwerken, en weldra te bed.

Het blies echter eerst nog even LUCHTALARM

E

n zo is ook de maand November ten einde gespoed, en keert niet meer terug, nooit meer!

Er was weer veel noemenswaardigs te vermelden, waarvan de bombardementen wel de belangrijkste waren.

Voorlopig bracht de maand de gewenste oplossingen niet, de oorlog is nog lang niet over, en we zullen ‘t nu maar eens op April stellen, dat in nog 5 maanden.

Maar als het zo zal blijven, kom ik er heus wel.

Met God’s zegen lukt alles, daaraan is alles immers gelegen!

Vol moed tuf ik de laatste maand van dit bloedig jaar in…..

Wintermaand…..

December 1944


LOGBOEK VAN DE LAATSTE MAAND VAN MCMXLIV


Vrijdag 1 december – PAULA IS JARIG!

Die kleine Paula. Hoe zou het puk het nu maken – en zou ze al een broertje of zusje hebben?

Laat opgestaan vandaag;  pas om 5.15.

Om half zes weg; komen echter slechts 2 min te laat, na “geforceerde marschen”.

Fijn gewerkt aan dezelfde “Bank” als gisteren.

Hele dag geen alarm geweest, maar ‘s avonds VOORALARM – voorlopig zitten we in het donker. Na afloop dagboek bijwerken. (Het was om half zes vannacht nog even VOORALARM).

Zaterdag 2 december

Donderdag avond blijken er blindgangers in de

 

De wintermaand is begonnen, de maand met d>

donkere dagen, waar ik zo tegenop kijk, en dan

gaan de dagen alweer lengen; maar de vorsten gaan

strengen, en daar zie ik ook al zo tegen op. Maar

niettemin vol moedhet moet er toch van komen!

FRONT IN NEDERLAND!
BEGIN december ‘44
Oostel. Van Helmond werd het bruggehoofd der Duitsers verkleind, in de steden schijnt het hongersnood te zijn. Vol gelatenheid wacht ik echter maar af – wat kan ik er aan veranderen?

stad te zijn gevallen.

Vanmorgen al heel weinig lust; maar eenmaal op het werk, heb ik er zin in, en ‘n stevig eindje weggepeesd.

Om half elf finis, om lysol te spuiten tegen wandluizen

(die de Franse KG’s hebben).

De middag echt stukgemaakt – het was nog luchtalarm; als we naar huis gingen (in de Ratskeller)

’s Avonds zitten lezen en schrijven (zie blz 43)Vooralarm!

Dus maar te bed gekropen, en fijn gemaft.

Zondag 3 december

Half elf op. Koud – zonneschijn en regen om de beurt.

Morgen omhangen. Vooralarm.

Lekker gegeten: aardapp. met witte en bruine bonen en groene erwten en uiten door elkaar. Daverend! Dagboek bijwerken.

Verder is het maar kou lijden en je vervelen. Van verveling rook je al die dure sigaretten maar op, en je snijdt maar aan je brood.

Dus maar wat naar bed – waar ik nog wat fijn geslapen heb, en tenminste warm was.

Ongeveer 6 uur opgestaan, het is weer eens voor de variatie VOORALARM.

Sichere Betriebsarbeit durch Sichere Betriebsgemeinschaft

Uit een Duitsche brochure neem ik dit over – het zijn bijna alle waarheden die ik hier in de praktijk ook heb opgedaan, en die behoren tot de blijvende waardevolle dingen die ik hier leerde.

1 BILDE DICH FORT

Die wichtigste Voraussetzung des Betriebssicherheit ist en gediegenes Fachwissen aller Betriebsangehörigen. Selbst ganz abgesehen von all dem, was ein jeder zur Durchführung seiner Persönlichen betriebsgegebenen Aufgaben wissen muss, kann niemand, und sei sein Wirkungskreis auch noch so klein, in einer modernen Arbeitsstätte, in welcher Gas, Elektrizität, Dampf, Prebluft, Druckwasser, Säuren, Laugen Chemikalien und dgl. Verwendet werden, für Seine eigen Sicherheit gewisse technische Grundkenntnisse entbehren,

2 LEBE VERNUNFTIG!

Eine ausschlaggebende Vorbeding-

gung der Sicherheit der Arbeit ist die gesunde Lebensführung aller Betriebsangehörigen. Ein gesunder, kräftiger Mensch ist zweifellos den Betriebs gefahren anders gewachsen als ein kranker und Wird auch im kritischen Augenblick immer richtig und besonnen reagieren.

3 HALTE ORDNUNG!

Der Anfang aller Dinge im Betriebe heizt Ordnung. Ohne sie ist weder eine erfolgreiche und wirtschaftliche, noch einen sichere Arbeit denkbar.

4 HALTE DIE AUGEN OFFEN!

Auch die Vorsorge für Sicherheit will gelernt sein. Jeder Betriebsangehörige muss sich Schulen, die vielen oft unscheinbaren und höchst überflüssigen Gefahren quellen des täglichen Arbeitslebens zu sehen und zu beseitigen.

5 DENKE VORAUS!

Sehr wesentlich für die Sicherheit ist die Arbeitswiese. Es muss stets umsichtig d.h. mit Überlegung und ohne Haft gearbeitet werden. Es heizt mit Recht: „Gutes Werkzeug ist halbe Arbeit“ Ebenso wertvoll ist die gute Arbeitsvorbereitung. Wirtschaftlich arbeiten und sicher arbeiten ist

ein und dasfebe.

6 NIMM DIR GENUGEND ZEIT ZU DEN FUR DIE SICHERHEIT NÖTIGEN NEBENARBEITEN

Die Aufrechterhaltung der Sicherheit ist ein stuck Betriebsarbeit. Genau so wie die Betriebsführung für die Betriebsführung fur die Aufrechterhaltung der Sicherheit Arbeit leisten o.h. für sie Muhe und Zeit aufwenden muss, so muss auch der Arbeiter, wenn er bei der handwerklichen Durchführung seiner Arbeit aller Sicherheitsregeln und Vorschriften beachten soll, immer ein paar Handgriffe, die im einzelnen meist eine geringfügige, insgesamt eine durchaus spürbare Arbeitsleistung dar stellen, mehr tun als bei ihrer Vernachlässigung. Auch die Verwendung von Schutzgeräte v.o.g.l. bedeuten für die Arbeit oft eine gewisse Erschwerung und es liegt daher die Versuchung nahe, sich diese Mehrarbeit bzw. diese Erschwernisse zu ersparen. Die notwendigen Sicherheitsvorkehrungen können aber niemals durch besseres Aufpassen ersetzt werden.

7 HALTE DIZIPLIN!

Viele Unfalle die man bei oberflächlicher Betrachtung lediglich als Folgen des Leichtsinns ansehen zu müssen glaubt, sind in Wirk-

lichkeit durch Disziplinlosigkeit verursacht worden. Wenn ein Steinklopfer bei der Arbeit Seine Brille nicht tragt oder ein Gießer keine Gamaschen oder ein Spritz Lackierer keinen Atemschutz verwendet oder jemand den Lastenaufzug zum mitfahren benutzt oder sich mit seinem Fahrrad an einem Kraftwagen anhangt, so ist das alles viel weniger Leichtsinn als Disziplinlosigkeit. Diese Unterscheidung ist wichtig; denn gegen Leichtsinn anderer sind wir mehr oder weniger machtlos. Die Disziplin aber lässt sich verbessern.

8 LASS DIE FINGER VON DIR UNBEKANNTEN DINGEN WEG

Einer der wichtigsten Sicherheitsregeln ist er, an unbekannte Dinge nur mit entsprechender Vorsicht heranzugehen. Niemand kann alles wissen, und es ist durchaus keine Schande, andere zu fragen.

9 GIB KLARE BEFEHLE

Wenn, wie in Betriebe mehrere Menschen mit einander arbeiten, muss die Gefahr von Missverständnissen ausgeschaltet werden. Die wichtigsten Grundforderungen dafür sind

Klare Befehle und ausreichende Anweisungen Ihre Erfüllung ist für den Arbeitserfolg ebenso wichtig wie für die Sicherheit.

10 ACHTE AUF GUTE BERICHTSTATTUNG

Was von der einen Seite für den Befehl  und die Anordnung gelt, das gelt auch andererseits von der Berichterstattung. Sie ist ein Stück der zu leistenden Arbeit und muss als solche ebenso genau und gewissenshaft durchgeführt werden wie jede andere.

11 UBERGIB DEINEN DIENST GEWISSENHAFT

Von Ganzen besonderen Bedeutung für die Betriebssicherheit ist die ordentliche und vollständige Dienst übergäbe. Ihre Gründlichkeit ist noch wichtiger als beim Befehlen und Berichten, weil bei ein Versäumnis später oft nur schwierig nachgeholt werden kann.

12 HALTE DEIN WORT

Auch die Sprache ist im gewissen Sinne ein Handwerkszeug. Es muss nicht nur gepflegt, sondern auch im Alltagsleben solide

gebraucht werden. Überlege erst, was du sprichst  und versprichst und stehe dann zu deinem Wort.

Auch das ist ein Mittel die gemeinsame Arbeit zu erleichtern, Missverständnisse und Verärgerungen zu vermeiden und damit auch die oft recht unerwünschten Folgen zu verhüten, die solche Unstimmigkeiten nach sich ziehen.

13 ÜBERZEUGE DICH SELBST!

Eine unerlassliche Forderung guter und richtiger Arbeitsführung und damit auch der Sicherheit lautet: „überzeuge dich selbst“ von dem Erfolg oder Misserfolg der Arbeit unmittelbar ab.

14 HALTE NICHTS FÜR SELBSTVERSTÄNDLICH!

Unbedingt notwendig ist er auch nichts für selbstverständlich zu halten. Wenn das selbstverständliche wirklich selbstverständlich wäre, gäbe es selbstverständlich auch keine Unfälle, denn sichere Arbeit ist selbstverstandlich selbstverständlich.

15 WAS DU TUST – TUE DAS GANZ

Die Sicherheit des Betriebes ist nie kostenlos. Sie ist eine Leistung und die ist nie um sonst. Einsparungen notwendiger Aufwendungen fuhren nur zu Pfusch – und Fliegerarbeit, weil das was gebraucht wird ja doch wenig auch nur als Notbehelf, geschafft werden muss.

16 WAS SEIN MUSS – TUE GLEICH!

Eine weitere wichtige Regel der Betriebssicherheit ist: „Tu’s gleich“. Sie gilt so wohl im grosen wie im kleinen. Ein rechtzeitig ausgewechselter Dachziegel kann eine ganze Dachreparatur ersparen, und ein rechtzeitig aufgeräumter Arbeitsplatz manches Unheil.

17 HÜTE DICH VOR VERNACHLÄSSIGUNG KLEINER VERLETZUNGEN!

Der Schaden, der alljährlich durch Vernachlässigung kleiner Verletzungen entsteht, ist ungeheuer Groß. Jeder zehnte schwere Unfall was in Wirklichkeit ein unbedeutendes Betriebsereignis, das später nur wegen der durch mangelhafte Versorgung der dabei vorgekommenen kleinen Verletzungen verursachten Krankheitsfolge zu den schweren Unfällen gezählt werden musste.

18 BEHERRSCHE DEINE ARBEIT!

Unfälle sind genauso wie alle anderen unerwünschten Betriebsereignisse, seien es nun Verluste, Schäden. Maschinenbruche, Ausschuss, oder ähnliches, nichts anderes als Fehlleistungen des Betriebes. Sie können demnach auch nur mit den gleichen Mitteln bekämpft werden wie diese. Meistere daher deine Arbeit dann vermag sie dir auch keinen Schaden zuzufügen.

19 WAS DU TUST, TUE UM DER SACHE WILLEN!

Wer wirklich die Sicherheit fördern will, muss sich vor Selbsttäuschungen hüten. Vor Maßnahmen, die nur so aussehen „als ob“ oder bloß der Vorgesetzten oder der Behörden wegen getroffen werden oder die im Grunde gar nur die Verantwortung auf andere abwälzen sollen, darf man nicht als Erfolg wirklich eine Größere Sicherheit erwarten!

20 VERLASSE DICH NICHT AUF ANDERE

Schließlich darf nicht vergessen werden, dass eine Gemeinschaftleistung, wie sie die Betriebssicherheit ist, niemals erzielt werden kann, wenn jeder sich nur damit beschäftigen würde, festzustellen was der andere tun sollte. Die Sicherheit im Betriebe geht zwar alle an, aber er müssen auch alle zu ihrer

Erhaltung und Verbesserung beitragen. Wer also Kritik übt, vergesse dabei nicht sich selbst.


Zie eerst blz 55

Na het alarm zijn de aardappelen gaar, en met het kleine restje coctail-bonen van vanmiddag tot aardappelsoep verwerkt, dat smaakte lekker.

Tekeningen van het Lager in het dagboek gemaakt en intussen sterke verhalen gehoord uit Holland tijdens de 4 voorbije jaren: relletjes, vechtpartijen, honen, schelden, opbrengen.

En dan weer naar bed.

 

Maandag 4 december 72e week - 27

Ong half elf opgestaan na beste nachtrust, kachel aanmaken, kamer vegen, wassen en dan aankleden om melk te halen.

Het was al vooralarm, maar net wil ik weggaan, of het is LUCHTALARM. Dan maar weer dagboek bijwerken.

Vannacht niets lekker gewerkt. Zapfen senken, op de hoek van de grote rij.

’s Avonds LUCHTALARM: we werken door.

De volgende morgen ongeveer 4 uur nogmaals VOORALARM.

Dinsdag 5 december

Fijn geslapen vandaag, intussen nog LUCHTALARM, tot 4 uur toe. ’s Avonds weer zapfen senken, nu aan een zwaardere machine. Wat is dat toch een rotwerk.

Als Sinterklaasverrassing kregen

we vanavond een pakje Duitse shag (Grenzflieger).

Vanavond nog VOORALARM, en later LUCHTALARM.

Beroerd gewerkt.

Woensdag 6 december

’s Morgens was het nog ‘ns ’n keertje VOORALARM, ‘m om half zes gesmeerd en lekker lang slapen.

Om 1 uur ongeveer horen we ze weer lekker laag over loeien zal dus wel weer zwaar LUCHTALARM zijn geweest.

Om 4 uur opgestaan. Met de bus naar de fabriek. Fijn weer Gewinde vannacht: Frl. Dettmar was er nl. niet.

Om 7 uur VOORALARM – half 8 LUCHTALARM; 8 uur in de kelder. Daar dagboek in klad bijgewerkt, bijna heel geen tijd.

Toen met Roel geboomd over zeilen, roeien en varen (de “Polluse”). Voor de rest kalmpjes aan gewerkt.

Later was ’t nog ‘ns VOORALARM.

Donderdag 7 december

Thuis lekker maffen, half 2 opgestaan, wat kokkerellen, tafels boenen (mijn beurt vandaag) en dagboek invullen.

En dan weer ongeveer te werk.

Vannacht zat ik aan een grote zapfen senker. In en in rot gewerkt. Bah, het hangt me meters de keel uit.

Om 10 uur

Een goeie tien minuten in de kelder gezeten wegens LUCHTALARM. Later in de nacht was het nog VOORALARM.

Na 3 uur niet veel meer gedaan.

Vrijdag 8 december

Een beetje koud geslapen. Te weinig dekens.

’s Avonds na de goudvissensoep weer aan die klerenmachine zo mogelijk nog minder uitgevoerd.

VOORALARM ’n heel uur (van 3-4) verkletst met monsieur Marcel.

Zaterdag 9 december

Om zes uur fijn gedoucht en doodkalm met Lasscher inkoopjes gedaan. Dat zijn er ditmaal niet veel, want er moet gespaard worden voor de Kerstdagen.

Ga vast alleen naar huis, en werk daar het dagboek bij.

Later nog even melk halen – er vallen enkele sneeuwvlokken en het is waterkoud, ook in de barak.

Ik ben vandaag geweldig doortastend, en zal m’n overall eens gaan wassen. (die hangt al meer dan 2 mnd vuil op de fabriek).

Ik doe dus schoon water in een der wasketels in het washok, en daarin twee pakken zeeppoeder.

Nu de overall erin en dan nog het vuur aanleggen, opdat het lekker kookt, dan kan ik het van-

LEVE HET LAGER! - I (ons toilet)

Het huis der 14 zuchten, veertien gaten in twee rug aan rug geplaatste “zitgelegenheden”, waaronder zich de kostelijk riekende brei, vermengd met papier en kranten, op bekende maat (of onbekende) maat gescheurd.

Blaas- en nierziektes koop men er op van de tocht, want de wind heeft vrij spel in dit kierenplankenbarakje!

En dan de properheid! Rond de “brillen” bevinden zich de faccale verontreinigingen om van te walgen, en de cementen vloer drijft, en is glibberig. Zo het dan ook enigszins kan mijden we dit lustoord!

OOK DIT BEHOORT TOT HET LAGERLEVEN

De Tommies brommen weer over, cirkelen een rondje boven de stad, maar de stad geeft geen vol alarm.

De Lagerführer doet echter het licht uit, dat hoort bij het zigeunerleven.

Het regent dat het giet, en buiten is het aardedonker.

Gelukkig gaat het licht weer aan, en weldra blaast het af.

behoort bovenaan blz 51

Dagboek bijwerken.


 

middag fijn uitboenen, en ze zijn weer het heertje.

Maar – dat dacht Willempie allemaal wel mooi, doch er is geen brand en dus staat het gevalletje te wachten op een of andere dief.

Ook in de barak is het hopeloos koud, en ik ga maar weer naar bed. Evengoed slaap ik fijn.

’s Avonds sta ik nog even op, eet wat, lees wat en om 12 uur pas weer naar bed.

Zondag 10 december

Pas om half twee opgestaan, het is weer niets warm.

Aardapp. met capucijners eten die die goeie Jaap gekookt heeft, dan ’n pijpje roken en dagboek bijwerken.

Het is donker in de barak, en de stemming is sarcastisch.

‘s Middags verder omgelummeld – voel me beroerd ziek – maar na een aspirientje weer lekker opge-

knapt.

Weer gelezen in “Noordhollanders”, wat een goed boek is van de streek.

’s Avonds is het beter warm, en ik krijg weer zin om wat te doen;

ik repareer een onderbroek, en dan moet ik nog even naar achteren, lang uitgesteld, maar ten laatste is de nood te groot, het moét.

Dan weer even dagboek bijwerken, en te bed.

Nog geen alarm geweest vandaag.

Maandag 11 december   73e week - 28

Al zeer vroeg op. Weer aan de grote brandboor.

’s Middags alarm, maar niet in de kelder.

’s Avonds hebben we weer even in het donker gezeten.

 

Dinsdag 12 december

Steeds nog aan zapfen senken. Kom ik voorlopig niet van af. Weinig gedaan.

’s Middags 1½ uur in de kelder gezeten, tot kwart over een.

’s Avonds enige uren in het donker wegens LUCHTALARM.

Woensdag 13 december

Zeer veel slaap gehad. Al 3 dg niets meer te roken. Toch leef ik nog. ’s Middags nog even vooralarm. ’s Avonds heeft Jaap al aardappelen met ’n fijn stukje worst en gebakken

LEVE HET LAGER! – II (ONZE STUBE)

De kasten zijn van:

1.

Bart van Maanen

2.

J.v. Eldik (Mook)

3.

Jan Vuijck

4.

Jaap Slager

5.

Ik zelf

6.

Wim Bode

7.

Jan Klaver

8.

Janus Steenbergen

9.

Chr. V. Miltenburg

10.

Keesie Stam

11.

Roelof Lasscher

12.

Jan Heems

13.

Bart Koolwijk

14.

Jan v. Luipen

15.

Jaap Asscheman

Donderdag 14 december

Vanmorgen werd ik bepaald sjagrijnig vanwege rokerstekort.’s Avonds hoorde ik raar nieuws: Jopie Boele is gearresteerd wegens vele diefstallen. Ook Piet Ruiten wordt zwaar verdacht.

Zo duurt eerlijk toch het langst – ze zullen wel een zware douw krijgen – maar goed ook!

Mook geeft een rondje sigaretten – Leve Mook!

Vrijdag 15 december

Vanmorgen was de courage weer wat groter – en dus beter gewerkt dan de laatste dagen.

Marovic is er weer, en ik kreeg een paar blaadjes tabak van hem. Om kwart over 12 ’n kwartiertje wegens LUCHTALARM in de kelder.

’s Avonds eerst even met Marovic mee geweest, en dan opgetogen naar huis, zo maar goeie zin vandaag.

We zijn nog niet thuis of het is alweer LUCHTALARM. Jaap en ik eten aardapp met ’n uitje en gehakt in het donker bij het waxine pitje.

Maar het alarm is dan gauw over, en ik smoor een fijn pijpje  sigaretten tabak. Dagboek bijwerken.

Zaterdag 16 december

Voorlopig weer voor de laatste maal vroeg op;

ik was nota bene de eerste, en moest de anderen herhaald roepen voor de eerste er uit kwam.

Vanmorgen beter gewerkt ik wen alweer aan dat ding.

Om 11 uur schoonmaken.

Grote zenuwentroep is dat altijd op zaterdagmorgen.

Met Roel na enige inkopen naar huis – het is er lekker stil – griesmeelpap eten, en dan kousen

LEVE HET LAGER! - III (ONZE SLAAPSTUBE - KAMER 4)

De bedden zijn van:

1.

Janus Steenbergen

2.

Kees Stam

3.

Jan Klaver

4.

Jan Heems

5.

Bart Koolwijk

6.

J.v. Eldik (Mook)

7.

R. Lasscher

8.

B.v.Maanen

9.

Jan Vuijck

10.

J. Slager

11.

Jaap Asscheman

12.

ik zelf

13.

Chr. V. Miltenburg

14.

Wim Bode

 

NATUURLIJK ZAG HET ER NIET ALTIJD ZO KEURIG UIT ALS OP EN PLAATJE!

stoppen, tot 6 uur toe; met dat al zijn alle kousen weer heel, behalve die ik aan heb; de “stoppies” waren ditmaal “mondstoppies hè!” de prachtigste versieringen van de roze baby wol die ik van Janus Lage gekregen had.

’s Avonds dagboek bijwerken, en nog heel lang gezellig zitten bomen over muziek en over Göttingen’s mooie omgeving.

Ten laatste vrolijk lachend naar bed – ik zak nog even door mijn bed – er brak nl. een plankje, dus morgen weer wat te doen.

Zondag 17 december

Om 7 uur al wakker, en even het bed uit, o.a. om een boterhammetje te pikken.

En dan weer heel lekker slapen tot 12 uur, om half een kom ik er uit. Scheren, wassen en aardappelen eten met zelfgekookte rodekool. Pijp tabak toe. Dan dagboek bijwerken.

Intussen praat men weer algemeen over de toestand in Holland: hoe zou het thuis wel zijn?

Vervolgens heb ik m’n bed hersteld, een nieuwe plank erin die ik van Jaap kreeg, en meteen het “nest” wat opgeschud.

En daarna trui repareren, kraag erop zetten, met welk werkje ik de hele middag bezig ben geweest.

Af en toe een pijp of ’n sigaretje er tussendoor.

Na afloop kon ik hem niet eens over m’n hoofd krijgen!

Maar na wat krakken wilde het toch lukken,

LEVE HET LAGER! - IV

1.
 

VROUWENBARAK LAGERFÜHRER

2.

KOLENBOET

3.

WASHOK

4.

LATRINES

5.

WOONBARAK

6.

IDEM: WIJ

7.

IDEM

8.

STENEN WOONBARAK

9.

NIEUW STENEN WASHOK

10.
 

ID WOONBARAK (NOG NIET IN GEBRUIK)

11.

VOLKSTUINTJES

12.

DE KLEINBAHN

13.

“SANDWEG”

14.

DE “LEINE”

15.

WATERVAL

16.

BUNKER (IN AANBOUW)

LAGER “EISWIESE”- GÖTTINGEN


en ik heb er weer een fijn truitje voor hier – tenminste niet gauw vuil en lekker warm en je hals is ook meteen verzorgd – laat de boeren maar dorsen! ’s Avonds is het nog maar eens LUCHTALARM – dus de waxinepitten erbij na het alarm, dat we zingend doorgaan, dagboek bijwerken. Kreeg later van Mook nog ’n schaal pelkartoff. – (braten). Nog VOORALARM

 

BOEKEN…

Ja boeken, die vormen mijn lust en mijn leven, boeken die ik nu moet ontberen, boeken die ik zelf uitkoos, en waar ik van hield.

Ja, de boekenkast begon al aardig te groeien, geregeld kwam er weer wat bij.

En ik stelde belang in het maken van boeken, de drukkerij, de boekbinderij, het was mijn hobby die vakken te kennen.

Het is het nog, en het zal het blijven!

Heel mijn leven lang: leve de boeken!

LWEER IS ER EEN DEEL

van het logboek vol – ditmaal wel heel vlug vanwege al die uitweidingen.

Dat komt hoofdzakelijk door de verveling in veel zaterdagse en zondagse uren, dat je maar wat gaat zitten schrijven of tekenen.

Met dat al naderen we rap de Kerstdagen.

Als die maar weer eerst voorbij gaan, wordt het weer lichter, de zon gaat weer klimmen, de zon die we nu alleen maar ’s zaterdags en ’s zondags kunnen zien.

Maar ook hier is de zoete belofte: na de oorlog zullen we ook deze schade wel dubbel en dwars inhalen, namen als Loosdrecht, Zandvoort, werkwoorden vervoegen als kamperen, tochten maken, er op uit trekken, o, ik ben er zeker van dat dat wel in orde zal komen ---

Als we tenminste niet slechts puin hopen zullen terugvinden …………



EX LIBRIS

W      B