Deel 3 (25 april 1944 - 22 augustus 1944)
Contact

LAGER EISWIESE          
GÖTTINGEN

INGANG
FRANSEN
HOLLANDERS
LATRINES
WAS-
BARAK
FRANSEN
HOLLANDERS
FRANSEN
INGANG
HIER LIG IK
FRANSEN
BELGEN EN
HOLL.
KOLENHOK
STRO
LAGERFÜHRER
FRANSE
MEISJES
BELGISCHE
GEZINNEN
HOOFDINGANG
LEINE
Göttingen -->

NR 932

DERDE GEDEELTE VAN

MIJN

 

DAGBOEK

 

Het staat in mijn hersenen geprent als met een gloeiend stempel, het onvergetelijke Göttingen.

Stad met een roemrijk verleden, met vele bezienswaardige oude gebouwen, en met z’n stijve volk.

Want Göttingen is stŭr, en de Aŭslander vindt in zijn ogen geen genade, het is en blijft de bedelaar, de armoedige.

Ik heb een hekel aan die stad en toch mag ik er graag in dwalen.

Met gemende gevoelens van bitterheid en aardige herinnering zal ik steeds blijven denken aan die stad, die zoveel lelijke wijken kent, geheel met wansmaak gebouwd, en die zulke schitterende omgevingen heeft.

En toch, toch prefereer ik het

Gooi!

Dinsdag 25 april

Al vroeg op, nl om 5 uur; en rap naar de fabriek.

Vandaag aan een staalboor naar Kees, die me er duchtig tussen nam (mach. uitschakelen en met het oliekraantje knoeien). Zodoende leuk gewerkt vandaag. In de kantine schelvis!

Om 4 uur weer eens Leberwurst van Kindler op het eerste Zulagekaartje na zes weken en er thuis eens goed van gegeten, Sigaretje erbij aan (M10) en dan dagboek bijwerken.

Woensdag 26 april

Vannacht alarm, vanmorgen 2x alarm

Om kwart voor zes zijn Boerie , Kees en ik er al en ik zit rap achter de staalboor, voordat een ander me voor is!

Maar na een klein uurtje komt Otto me halen want Drege is er niet. Hij zegt tevens dat Willy waarschijnlijk van die machine af moet, omdat hij zo nonchalant is (de buitenlander is er beter voor dan de SA man!!!) Voorlopig was ik om 2 uur klaar,

’s Middags fijn naar bed en slapen tot 6 uur.

Aardappels gekookt met jus van Holl. Vet. Toen met een sigaretje aan wat praten met Jan Zoon en Arie Gouda, en te bed.

Donderdag 27 april

Vannacht alarm

Vanmorgen stond ik niet zo heel enthousiast op, maar om 5 voor 6 al aan het smeren van

Lieve Jezus,  ik heb zwaar gezondigd en daarom Uwe straffen verdiend.

Met m’n hoofd, heb ik gezondigd en daarom is m’n hoofdkussen nu hard en oneffen. Het is immers m’n jas?

Met mijn ogen heb ik gezondigd en daarom moet ik 10 tot 12 uur lang steeds naar één punt staren in de fabriek.

Met m’n oren heb ik gezondigd, en daarom moet ik gedurende die lange uren steeds het dreunen en daveren van machines horen. Met mijn mond heb ik gezondigd, en daarom moet ik nu

 

de machine (press 8) Best gewerkt, en om 2 uur rap eten met Boerie (die eerder vrijaf vroeg) naar huis.

Wat eten, en dagboek bijwerken. De verdere middag heb ik omgehangen, en na de avondpannekoeken met Mook en de Kwaaisteniet bij de Lagerführer zitten zwammen.

Zodoende pas 10 uur te bed, terwijl Kees en Boerie naar het cirkus zijn, dat vlak achter het Lager staat.

Vrijdag 28 april

Om 5 uur op, nog heel niet goed wakker, maar los!

Weer aan de press.

Heel de boorderij heeft zo ongeveer geen materiaal en in de stanzerij is het al m’n niet veel beter. Maar mijn Grauwtje liep weer prima, en ik maakte 5½ Kübel vol (± 22500).

Thuisgekomen meteen naar bed en fijn wat slapen, tot 9 uur.

Jan Zoon nam m’n Wochenkarte mee die er vanmorgen nog niet was (weer 3 eieren!) Meelpap koken, sigaretje, dagboek bijwerken en weer te bed, zodat we vannacht geen slaap tekort komen!

Zaterdag 29 april

Toen ik vanmorgen op de fabriek kwam, was de machine reeds kapot. Heel de dienst heb ik niets anders gedaan dan putsen, en Herman v. Spaandonk wat helpen. Tot overmaat van ramp was het nog twee maal luchtalarm. ’s Middags naar Völke, maar ik bedenk me;Bij Hartmann is het nu te druk, en in de stad het een en ander gekocht. ’s Avonds echter niet te laat naar bed.

vaak onsmakelijke soep eten, of m’n tanden stuk bijten op brood van een week oud.

Immers drie kiezen heb ik al kaput, waarvan één reeds tweemaal; en m’n gouden vulling is er toch ook uit?

Met m’n handen heb ik gezondigd. Daarom moeten zij steeds hard werken, en vuil worden,

met m’n armen heb ik gezondigd en daarom moeten zij nu 15000 keer achter elkaar op en neer, zonder steuntje onder m’n elleboog, en m’n rechterarm zelfs boven m’n

schouder uit.

Met m’n voeten heb ik gezondigd, en daarom moeten zij dagelijks meer dan 8 kilometer lopen, zodat ze vaak branden maar dat is het Vagevuur. Lieve Jezus,

met m’n lichaam heb ik gezondigd, en daarom moet het zo lange tijd stil zitten,op ’n slechte stoel, zodat het stijf wordt, en “slaapt”  en m’n rug pijn doet.

Met m’n geest en mijn verstand heb ik gezondigd, daarom moeten die nu gebrek

Zondag 30 april

Al om 4 uur wakker.

Lagerführer komt wekken, en rap eruit.

Nog wat gewacht op k.5  en dan met Adriaan en Herman naar de fabriek.

Mijn machine ook weer in orde en goed gewerkt. Heb echter een pijnlijke zweer op m’n linkerenkel, zodat ik kwalijk lopen kan. ‘s Middags wat thuis gezeten en sigaretten gerookt; gisteren kregen we al onze 90 sigaretten voor April.

Daarna ben ik weer fijn wat gaan slapen, tot ’n uur of acht, toen Jan Zoon me kwam wekken en wat bleef praten op Boerie’s bed, over oude Kerken, Abdijen en St . Adalbert.

Toen ben ik weer opgestaan en nog wat gegeten, tenslotte was het ongeveer 10 uur toen we allen te bed gingen, en April was voorbij!

ZO IS DE MAAND APRIL VOORBIJ, FEITE

lijk voor ik het wist.

Och, wat is eigenlijk een maand? Dertig dagen, het lijkt zo erg veel, maar het is zó maar om!

En dat doet je hier goed, want het kan niet snel genoeg!

En ik dank God voor Zijn vele zegeningen en hulp, die ik ook deze maand zo goed kon bespeuren.

Vol verwachting gaan we nu de Mariamaand in, hopende op Haar hulp in deze maand, en op vele grote gebeurtenissen die ons weer vrij zullen maken en veilig naar huis terug zullen laten keren door God’s barmhartigheid.

Alle werken en belevenissen voor deze maand draag ik op tot meerdere eer en glorie van God, onze Heer, amen

lijden en hongeren, vaak trappen incasseren.

Maar hoewel ik er een hekel aan heb, liefste Jezus, ik weet dat ik het heb verdiend, en dat U mij de grote genade hebt willen geven, om reeds nu, op aarde die misslagen op deze wijze uit te boeten. U hebt mij de keus gegeven, om met een schone lei opnieuw te kunnen beginnen, als straks de oorlog uit is, en daarvoor ben ik dankbaar!

En  toch wil ik U nog vragen, Lieve Jezus, schenk mij de genade om deze kans aan te grijpen en zo inderdaad een flinke kerel te worden. Amen

(25 APRIL 1944)

C’EST LE MOIS DE MARIE – C’EST LE MOIS DE MAI !

MEI 1944.

BLOEMEN DIE WIJ PLUKKEN GAAN - NU ZIJ RIJK TE BLOEIEN STAAN

- NR 21 -


Maandag 1 mei   41e week

De maand werd geopend met een uitslapen van heb ik jou daar; pas om half twaalf kwam ik van m’n bed, grondig uitgeslapen en wel; want dat is een van de voornaamste zorgen.

Na een sigaretje wijkt de drukte, stuk voor stuk gaat men passagieren en tenslotte ben ik met Wim Bode (die zaterdag uit het ziekenhuis terug kwam – z’n hele vinger is er nu af) alleen over, en terwijl de gort op staat, het dagboek bijwerken.

Vanmiddag heb ik zitten lezen , en vanavond kwam Piet Buisman, de Amsterdammer praten over de donkere kroegen van Mokum.

Om 10 uur lag ik in bed, en slapen maar!

Dinsdag 2 mei

Alweer lekker lang geslapen, ditmaal tot elf uur.

Toen naar dokter Arndt, voor m’n

Aŭszahlŭngsschein für Krankengeld, en naar de Krankenkasse, waar ik 49 Mark ontving.

Daarmee moet ik nu meer dan een maand toe, met nog meer dan 30 Mark schuld, die eerst betaald moet worden. Proost!

Vanmiddag fijn geslapen, en om zes uur naar Völke, te Weende, aardappelen en 1000 gr Brood halen. Om 8 uur terug.

De aardappels wilden echter niet meer gaar worden, en dan maar brood met leverworst eten, wat ook goed gaat.

Dan 9.15 naar de fabriek. Vóór mij werkt nu de manke Gebode, die er maar liefst meer dan 60 halven in had gegooid!

Woensdag 3 mei

Later in de nacht viel m’n slot eruit (half uur niet gedraaid).

Ik bleek toen drie soorten Butzen door elkaar te hebben, door de schuld van het Walz werk.

Waar het heen moet met al die gammele rommel van de fabriek is duidelijk, alleen: hoe lang nog?

Om 6 uur rap naar huis en slapen tot 1 uur. In de keuken spinatie eten (regen) en thuisgekomen meteen weer naar bed tot 5 uur. Bruine bonen koken, een biertje pakken, bij de Lagerführer en nog wat op bed liggen.

Dagboek bijwerken, en dan alweer naar de fabriek.

Inleiding.

 

“Er is en er gebeurt niets,    

of het heeft een doel”

 

En de doelstellingen van mijn vertrek en arbeid in Duitsland waren vele, en God’s bedoeling ermee is mij overduidelijk geworden.

Er gebeurde veel in deze Duitse tijd, veel heb ik beleefd, of gedaan, en dat alles tot in détails vast te leggen is de zin van dit gedenkschrift.

Daartoe heb ik in Duitsland overnauwkeurig een dagboek bijgehouden, alle vaak onbenullige dingen heb ik erin geschreven, om zodoende de stemming en sfeer, de kleur der dagen weer voor de geest te kunnen halen.

Misschien dat hierdoor de geestelijke afdeling benadeeld is geworden, maat het waren slechts godsdienstige vorderingen, die ik er maakte, die niet te noteren zijn, dan in de analen van ons hart.

En de andere geestelijke ontwikkeling zal nog moeten bezinken en uitkristalliseren, waar misschien nog jaren overheen kunnen gaan, 

Oorspronkelijk was het mijn bedoeling er een normaal dagboek van te maken, maar bij nadere overpeinzing gedurende de arbeid (iets waartoe ik steeds ruimschoots de tijd heb) leek het mij beter in meerdere grote “artikelen”, hoofdstukken van dingen uit te werken.

Het relaas over stad en over fabriek leenden zich daar schitterend voor, en zodoende ontstond vanzelf een geheel, waarvoor slechts het woord “gedenkschrift” de juiste verklaring geeft.

Al die tijd ben ik slechts een nummer geweest nummer en mijn controlenummer was negenhonderd tweeëndertig.

Maar al te duidelijk heb ik dat gevoeld, en vaak heeft het me gehinderd geen persoonlijkheid te kunnen zijn, doch slechts een nummer.

Nummer 932 was er of hij was er niet; en of hij ziek was of doodmoe kwam er niet op aan; als nummer 932 zijn tax maar maakte, of hij krank wa tevreden was, blij, of verdrietig, of hij naar huis verlangde, of hij wel op de juiste, hem passende plaats stond, dat was alles: egal.

Hoe hij heette: de eerste vraag was steeds: “Was hast du für die Nummer?”

Was er dus een betere titel voor dit schrift dan “Nummer 932”?

Er kwam vaak heel veel moed aan te pas om vol te houden, om door te zetten en toch nog vrolijk te blijven.

Zienderogen takelden de machines af, en werktuigen en gereedschappen waren afwezig en zo ze er al waren scharen of afwezig en zo ze er al waren ze schaars en slecht. Dit alles werkte op m’n zenuwen die het door dit zigeunerleven toch al zo hard hadden te verduren.

En ook lichamelijk viel het niet mee, van de ene verettering (zweren waren het niet meer!) viel ik in de andere, en de littekens herinneren daaraan.

Dit alles en de zorgen voor het eten dat we zelf moesten koken en kopen maakten het leven er zwaar.

Ontspanning die mij leek en paste was er niet, dan de bergwandeling, maar we liepen er al genoeg, het Lager lag immers 4 km van de fabriek.

Maar ik heb het lopen wel geleerd. Trams kent Göttingen niet, en de gele stadsbus was niet voor den Auslander, die er dan ook prompt uitgezet werd.

Ik weet wel dat ik er niet tegen kon en ik heb wat gebeefd, en dan was het maar de kunst om weer tot rust te komen, terwijl het spelletje gewoon door ging.

Nee, ik heb het er niet cadeau gehad. Maar ik heb er veel geleerd

En veel mensenkennis opgedaan. Onbereikbaar was er steeds de properheid. Zelf moesten we de was doen, en we werden er vuil! Bovendien waren mijn kamergenoten

1) over het algemeen wat men smeerpoezen noemt, zodat het vaak “vechten tegen de bierkade” was.

LUIZEN
NA DE
BEVR.

Maar ik heb er veel geleerd, en veel mensenkennis opgedaan, ik heb er geleerd me te behelpen tegenslagen te incasseren en er even onverschillig onder te blijven als onder meevallertjes die je niet gegund werden.

Meestentijds hebben we, als trouwe Hollandse kameraden, nee liever als tijgers tegenover elkaar gestaan en langs elkaar heen geleefd, wat het leven ook al niet makkelijker maakte.

Per slot van rekening ben ik blij dat die tijd ten einde is, en toch, toch kijk denk ik er met genoegen aan terug.

Misschien wordt dit schrift een interessant stuk van mijn boekenkast, maar hoe het zal zijn ik ben blij dat ik het heb, maar hoop op deze manier geen tweede meer te krijgen!

 

_________________

__________

___

 

1) in de eerste tijden

VERVOLG  DAGBOEK: 3 MEI

  Wel, de machine liep “vandaag” weer zeer goed, Willy Drege was er ook weer, maar die had vannacht ander werk.

Donderdag 4 mei

Later op de morgen piepte het prulmachine herhaaldelijk, omdat de oliepomp aan de achterkant kapot is.

Zodoende had ik heus niet veel zin meer.

Vooral na vieren, temeer omdat ik toen liep te klappertanden van de kou (koorts). M’n rechter kleine teen deed veel zeer (zweer!) en bij m’n lies heb ik een bult die veel pijn doet, me het bewegen v.h. rechterbeen haast onmogelijk maakt (breuk?).

Om zes uur al voor de anderen naar huis gesukkeld en meteen te bed, en slapen!

Vandaag ga ik niet naar de keuken, omdat ik het toch Steckrüben soep is.

Om ’n uur of elf werden we gewekt door hevig schieten; op geringe hoogte werd een luchtgevecht geleverd tussen Duitse en Engelse – Amerikaanse jagers die we zeer goed konden zien. We zaten nl. rap onder het venster gehurkt.

En toen weer slapen tot een uur of vijf.

Aardappelen koken en met een prakje bruine bonen opgegeten.

Dagboek bijwerken, dan nog wat praten met Ome Piet, en dan te bed; vanavond krank.

Vrijdag 5 mei

Om half een pas opgestaan. Wassen, anderen wekken en naar de keuken (porreegemüse, dwz hele preien met 3 aardapp.)

Thuis gekomen hoor ik dat Mook ziek is en bloed heeft overgegeven. Dus nog een kranke erbij. Stube schoon gemaakt , wat meer op uitmesten geleek, en dagboek bijwerken.

Vanavond niet te werken, wat kan mij die toelagekaart schelen!

En dan ook fijn slapen!

Zaterdag 6 mei

Vandaag weer heel laat op; in de keuken was het pap, en spekkie had een pakket van 9 kilo voor me bij zich.

Onder zware regen naar huis en het pakket openmaken.

De inhoud was zo ongeveer: 1 roggebrood, koekjes, biscuits, 2 ontbijtkoeken, zuurtjes, toffees, ’n reep chocolade, een pakje Beka, eigen teelt tabak, en pakje Consi, ’n stevig stuk spek, vet, ½ pond boter, gort, 2 p havermout, maccaroni, blikje gecond. Melk; melkpoeder en de grijze flanellen broek, keurig hersteld, als opknappertje.

Al met al is het zodanig dat ik er weer een tijdje tegen kan.

Ook zat er een

mondharmonica in, voor den Fransman naast ons (Jean) met wien ik ’s avonds een biertje ben wezen drinken in “Zur Stegemühle”.

En thuis met de vanmiddag chicaneus verstelde broek schitterende dansen ten uitvoer gebracht, zoda terwijl de stemming weer daverend was. Niet te werken.

Zondag 7 mei

Het was vanmiddag zeer koud, en pas om half 10 op.

Weldra luchtalarm, dus niet naar de Kerk.

Met de Franse buren laten naar het Theatrum Anantomicum (vergeefs) en dan maar wat naar het voetballen kijken.

Om half een met Wim Bode enz. naar de keuken (Spinat) en dan terug naar de barak, dagboek bijwerken.

Het zonnetje komt wat door, misschien vanavond nog fijn wat wandelen. 

Verder wat zitten tekenen, en lezen; en om half zes met Jan Zoon wat over de Wall wandelen, en over van alles praten.

Thuis pap eten en wat zaniken tot het elf uur is.

En toen duurde het niet lang meer, of Wimpie lag fijn te bed!

alles deze maand voor Maria, voor een

rechtvaardige Vrede

(42e week) niet waar

Nog 10 en we zitten hier een jaar. Maar het verlof schijnt verder gesperd te zijn tot half september. Steeds meer mensen komen tot de opvatting dat we nooit verlof krijgen..


toch waar, zes weken gesperd

Maandag 8 mei

Lekker lang uitgeslapen, en om half 12 opgestaan.

Naar de keuken; erwtensoep, en naar de fabriek. Maar er is geen werk voor mij, ook om 4 uur niet in de boorderij, tot men tenslotte een plekje vond in de Bordiererei waar ik gewerkt heb tot dinsdagochtend 4 uur.

Vandaag was het ’s morgens nog 2 x vooralarm.

Dinsdag 9 mei

Om 4 uur met Spekkie naar huis, eten en lekker slapen tot een uur. Naar de keuken met Fok (vis bah, niet opgegeten)

Thuis dunnetjes overgedaan, dan dagboek bijwerken, wat zitten  nog, en alweer te werken.

Vandaag is het eindelijk weer mooi weer. Het werk vlotte best, en veel gelegenheid gehad tot weglopen.

Om 12 u. bij een pauze kwam Kobus op me af springen, en feliciteert me, want het was:

(toch nog toelagekaart v.d. vorige week gehad)

Woensdag 10 mei

Ondanks mijn verjaardag op m’n kapotte sokjes gewerkt, en al vroeg Feierabend gemaakt.

Wachten op Spek, en praten met Jaap, tot ik er nota bene uit werd gezet! Alleen naar huis, genoten van de lentenacht.

Thuis felicitaties van Boerie en Kees, en Wim Bode, en na enige stevige boterhammen fijn slapen tot half twee.

Kobus heeft intussen mijn eten uit de keuken gehaald (zuurkool met aardappelen) .

Dan brood klaarmaken voor vannacht, dagboek bijwerken, en alweer naar de fabriek met schitterend weertje (want ik ben immers jarig?) En deze nacht heb ik fijn gewerkt, 3x ander materiaal, en dat breekt.

Donderdag 11 mei

Om vier uur vlug naar huis – het is niet meer zo koud ‘s nachts – en fijn maffen tot 2 uur.

Jaap heeft weer eten voor me meegebracht (rodekool met gehakt) wassen, dagboek bijwerken en alweer naar de fabriek.

Alle vrije tijd die ik nu heb, is van 2 uur tot 3.15

MORGENWANDELING

Als ik nachtdienst heb en ik ga om vier uur ’s morgens naar huis, is het in Göttingen mooi in de maand mei.

Nu ik me gewassen heb, is alle slaap weg, en ik voel me weer fris. Zacht belt de stempelklok als ik de knop omlaag druk, en nu naar huis!

Helder schijnt de volle maan uit de onbewolkte hemel en heerlijke geuren van bos en bergen dringen in mijn neus, na 12 uur van oliestank.

Kom Willem, we gaan naar stal!

Heerlijk is het buiten, zo in het maantje en de rust na zoveel machinegedaver, is opvallend en kalmerend. Opgewekt douw ik m’n handen in mijn zakken en zet de pas erin, hoofd achterover, zodat ik goed kan genieten van de lucht en de silhouetten van de bomen met hun nog kleine blaadjes.

Sterren twinkelen door de takken heen uit de blauwachtige hemelkoepel, Maria’s kleed met vele diamanten.

En ik geniet als ik in de hoofdstraten van de stad kom, van de vele prachtige huizen met hun vakwerkbouw, hun gothische deuren en vele ramen naast elkaar.

Maar er staan ook vele lelijke stenen

kasten, daar kijk ik maar niet naar.

Veel mooier wordt het weer als ik de stad verlaat en het pad in sla dat naar het Lager leidt.

De schaduw van de bomen die links van me staan, vallen over het pad, de maan schijnt immens vol vannacht.

Maar plotseling trekt iets me aan en ik trekt iets mij aan en ik kijk rechts schuin achter me.

Maar er is niets te zien, dus kijk ik weer voor me, maar weldra moet ik weer omkijken.

En daar zie ik het, de hemel is er rood, dat bleker wordt en langzaam overgaat in het schemerblauw van het Westen. En daar verschijnt de zon.

Opeens valt mijn schaduw naar de andere kant.

De maan heeft weer verloren, en er breekt een nieuwe dag aan.

Maar ik kruip in de barak, en kleedt me uit, voor mij is er een dag ten einde, en gauw slapen nu, want om vier uur is het weer aanvangen!

Maar dan zal ik weer naar de straatstenen kijken, naar de winkels en de mensen, dan is er aan de lucht niets te zien, omdat de dag zo nuchter is in een stad, zo heel erg nuchter dat er niemand aan zijn schoonheid denkt!

dus dat is niet te veel. Maar zo gaat de tijd toch lekker hard, en de week is kort, want zaterdag ben ik vrij.

Om 4 uur weer opgegaan, maar eerst nog bij Siebert 4 kadetjes en 400 gr suikerkuchen gekocht voor vannacht.

Het werk vlotte vannacht weer best, en het was leuk, na 10 uur te montieren, (met de handgrepen - schuitje varen) geassisteerd door een Rus, een Chozak, die in Rusland 5 vrouwen heeft en 40 kinderen.

Vrijdag 12 mei

Voor ik het wist was het vier uur, en rap naar huis, naar bed.

En na een paar roggeboterhammetjes met spek en rookvlees (uit Holland) fijn slapen.

Tot ik ongeveer 12 uur wakker werd van de overvliegende Tommys. Fliegeralarm. Als ik opsta wordt het net na-alarm.

Wassen, enz. en water opzetten voor havermout (de kachel brandt nl.)

Intussen wordt weer fliegeralarm geblazen.

Maar ik steek nog eens een lekker pijpje Beka op.

Daarna was de pap aan de beurt, en toen wat lezen in Van Honk. Intussen wordt het weer fliegeralarm, tot een uur of drie, en ik moet alweer naar de fabriek.

voor de laatste nacht v. deze week.

Overdag is het nu al tamelijk heet, maar ’s nachts is het zeer frisjes. Wel, ik heb afgelopen nacht fijn gewerkt.

Om 12 uur kocht ik van Jaap een etensketeltje.

Zaterdag 13 mei

Om 4 uur wassen en haren wassen, terwijl Spek onder de douche gaat, en om half zes naar Völke, alle inkopen; op de terugweg worden we geweigerd door een schofterige autobuschauffeur.

Dan maar lopen, het zonnetje schijnt.

Thuis gekomen bier halen met Spek, en dan om 8 uur eindelijk slapen.

Vandaag lekker vrij, dat is fijn. Om 5 uur op – aardappels koken, met vet justje, en wat erwten van Wim Bode -  heerlijk.

Intussen komen de sigaretten van de maand – ditmaal zijn het er 100! Dagboek bijwerken.

Vanavond lekker in de schemering zitten roken, en bijtijds naar bed, waar nog wat moppen werden getapt.

Zondag 14 mei

Om ongeveer elf uur op – niet naar de Kerk, voeten en schoenen kapot, pap koken, en dan fijn in de zon liggen en Boerie en Wim Bode voorlezen uit de Gedichten van de Schoolmeester

Later betrekt het, en ik ga naar binnen, aardappels schillen en maccaroni koken, dus we eten vandaag perfect.

Brief naar huis schrijven en kaart naar Manus.

’s Avonds wat zitten bij Kobus die kousen stopt, dagboek bijwerken, en dan rap te bed, want morgen vroeg op.

Maandag 15 mei   43e WEEK

Op klompschoenen te werken, maar daar heb ik spijt van gehad. Grote blaren, precies onder m’n tenen. Vooral mijn linkervoet doet schrijnend pijn.  

’s Avonds naar huis gestrompeld. Pakket v. tante Ans gehaald.

Dinsdag 16 mei

Vandaag weer m’n gewone hoewel zeer kapotte schoenen aan.

Gaat even beter maar op de fabriek is het met m’n voet weer helemaal mis.

Hoe ik ’s avonds naar huis gekomen ben weet ik niet, maar de zweer op m’n enkel is er tenminste weer sterk van opgekomen.

Waar moet dat heen?

Woensdag 17 mei

Vandaag niet te werken, m’n linkervoet is enorm dik, trekt en ik kan hem niet op de grond zetten, als ik overeind ben, laat staan van lopen! Hele middag

Op twee stoeltjes gehangen.

Donderdag 18 mei - HEMELVAARTSDAG

Lang te bed blijven liggen, ’s nachts weet ik niet waar ik het zoeken moet. De zweer ging vandaag open en er liep bloederige etter uit. Vannacht had ik er koorts van. Waar moet dat heen?

Vrijdag 19 mei

Tot half vier blijven slapen. Wat eten en weer te bed. Voel me melig. (invasiepraatjes?)

Zaterdag 20 mei

Vanmorgen vooralarm. Tinus vertelde van het boerenleven.

Dan weer slapen.

Ongeveer 2 uur brood met gebakken ei eten, dagboek eindelijk bijwerken, maar het was niet veel soeps wat er in kwam.

M’n voet, m’n voet. Maar weer vroeg naar de krib.

Zondag 21 mei - Moederdag

Zeer laat opgestaan, na gezellig de morgen te hebben verpraat. Fijnste havermout gekookt uit taptemelkpoeder, - melk.

Lekker dun, met niet te veel suiker, dat bevalt best!

’s Middags zijn de jongens voetballen of naar het variété

En ik bleef thuis met Wim Bode.

Om 12 uur n.m. luchtalarm.  ’s Middags wat praten samen.

‘s Avonds brood eten, de anderen komen alweer thuis.

Grote maar korte ruzie samen.

Briefkaart van Pieter Bernsen beantwoord. Vroeg naar bed.

(’s nachts nog luchtalarm)

Maandag 22 mei 44e WEEK

Heel lang blijven slapen, want het is koud.

Morgen maar weer naar de dokter, M’n voet is iets minder dik, maar doet nog aardig pijn. In ieder geval nog niet werken.

’s Middags weer slapen tot ong.7 uur. Aardappels eten met Boerie. Tabak is allé.

Later op de avond kwam Jean nog een praatje maken, of ik mee ging naar de Maschmühlekermis. Als m’n voet beter is wel.

En toen weer naar bed. Je beleeft soms hele dagen niets, en dan weer zo’n boel. Vannacht luchtalarm.

Dinsdag 23 mei

Om half zes was ik er al uit om boterhammen met vet te eten.

Maar weer rap te bed, nog veel te vroeg. Om

Ik heb een buchel tot m’n spijt gekregen

 

Vanaf mijn geboorte af ben ik een sukkel

Hetgeen de baker dadelijk aan mij zag

Want op m’n rug droeg ik een grote buchel

Hetgeen je wel een knoestje noemen mag

Komen de mensen op straat mij tegen

 

Dan roepen ze hier hei je de bult en nou krijgen we regen

 

Ik heb een bochel tot m’n spijt gekregen

Omdat ik toch zo’n arme stakker ben

En de ben ben ben 2x

Omdat ik toch zo’n arme stakker ben

 

Toen moest ik later voor de meliesie

Toen trok ik tot mijn spijt nummer een

Ik kon van wanhoop wel grienen

Want nu moet de bult de koning gaan dienen.

 

    ref.

 

10 uur definitief opgestaan. Piet komt thuis van de doorlichting.

Nu nl. Elders, Flube en de Leeuw aan longziektes  bleken te lijden wordt heel het cirkus doorgelicht.

Je kan zeggen wat je wil, maar dat vind ik schitterend van de Aluwerke.

Lagerführer komt voor de zoveelste maal sinds ’n maand, of we bier willen halen.

Ook zegt hij dat de dokter komt voor Ateman, (verstuikte voet)

Da’s net m’n kans. Nu kan ik thuis rustig wachten op de dokter, heel luxueus. Je moet maar boffen.

Bude wat sauber gemacht.

Buiten regent het, maar laat maar regenen.

Vervolgens heb ik geruime tijd alleen gezeten, en me hopeloos verveeld (temeer daar ik geen sigaretten meer heb).

Enfin ook daaraan kwam een einde, en intussen heb ik een omslag getekend voor het officiële dagboek.

’s Middags grijze broek genaaid.

De dokter komt (rust houden, langer dan ’n week – gaat goed)

Dan de “Russische broek” maken (nieuw

E V E N   V A S T L E G G E N !

Stofomslag in blauw en zwart met fabrieksmotief op de rug, voorzijde blik in de hallen v.d. fabriek

NR 932

Linnen omslag: grijs met d.blauwe opdruk:

Anti titel oag: grote foto v. mij in werkkleding

Inhoudssschets.

1)    Inleiding

2)    Logboek

3)    Göttingen

4)    De Aluwerke

TOESTAND IN DLB GEDURENDE MIJN TIJD. (accordeon)

5)    Coorespondentie

stuk in linkerknie.

’s Avonds nog pap koken, en wat omspringen en te bed.

Woensdag 24 mei (Jan Zoon is jarig)

Vanmorgen gelijk met de anderen wakker, krijg van Jaap en Boerie ’n paar trekkies  -  vanmiddag vielleicht weer shag.

Pracht weer – ’n paar keer vooralarm geweest.

Ik hang lekker uit het fenster in het nu werkelijk heerlijke zonnetje) Weldra met Wim Bode buiten in de zon gaan liggen.

De anderen komen er ook bij (o.a. Lasser met z’n gedichten) Kees brengt me er mijn keteltje met eten van de keuken (fijne Nudelsoep – heerlijk dik)

Om een uur of 6 wordt het frisser en we gaan naar binnen aardappels eten met een vet justje, samen met Wim Bode.

Dan komt Jean Jobin, de Fransoos van hiernaast, praten en weldra z’n collega met z’n mandoline en het is feest in de tent.

Om 10 uur echter alles rustig en te bed.

Donderdag 25 mei

Al vroeg wakker, maar na een sigaretje en twee boterhammen met vet en zout weer slapen tot elf uur.

Toen ben ik opgestaan

Het eten uit de keuken werd weer netjes thuis bezorgd in mijn etensketeltje (aardappels met brandende rapensaus – bah!) Ofschoon het vandaag wat winderig weer is, fijn buiten liggen en stoeien.

Jean Jobin komt er ook bij. Later met hem naar zijn stube gegaan en sigaretten gerookt.

De witte bonen met spekzwoerd staat al te wachten als we ’s avonds aardappelen koken (we hebben niet gegeten maar gevreten, en ik zweette ervan)

Intussen zijn de anderen aan het broeken passen (Pinksteren nadert!) Ook mijn grijze broek (die ik destijds heb gewasssen) werd keurig opgeknapt.

Niet al te laat naar bed, zodat ik geen slaap tekort kom!!!

Vrijdag 26 mei

Alweer vroeg wakker, maar na ’n sigaret weer gauw erin.

Met Jan Zoon en Mook er weer uit. 2 boterhammen met vet en zout, en dan weer slapen, tot ong. half 12.

Het is vandaag regenachtig weer.

Adriaan de Jong haalt eten voor me Ik werk nu bij het raam m’n dagboek bij; na m’n voet opnieuw verbonden te hebben.

Na een praatje met Floris Bushoff die bij de Germaanse SS

gaat, komt Herman van Spaandonk mijn eten brengen. (vandaag aardappelsoep)

De nieuwe Wochtenkarte bevat wel weer minder margarine maar in plaats v.d. 125 gr extra margarine hebben we nu 100 gr Fleischschmalz (iets dat meer vet is dan gehakt)

 

Jaap Asscher haalde vanmiddag mijn boodschappen en ik heb eens echt lekker gesmuld van brood met worst, kaas, jam, en ’s avonds maccaroni met suiker en chocoladecacao.

En bijtijds naar bed met een peuk sigaar van Mook.

Zaterdag 27 mei

Elf uur op wegens hoge nood. Dagboek bijwerken.

Vandaag weer bewolkt en regenachtig, maar het ruikt lekker buiten, het ruikt naar Juni, naar de zomermaand.

Vanmiddag buiten gelegen in de hete zon, het is uitgesproken warm. Met Lasser hele vertogen gehad over leven, geesten, oneindigheid enz. ’s Avonds kwam Jean

Ontwerp voor een omslag


Jobin die verschillende trucks met kaarten uithaalde. Het was zo 10 uur. Jeanette kwam nog wat aan de deur stoeien enz, en dan naar bed.

Zondag 28 mei - HOOGFEEST VAN PINKSTEREN

Lang blijven slapen, tot half 10, Kees zanikt me eruit om z’n bretel te maken en zo zit ik toch weer te zitten.

Ik had n.l. liever heel heel lang blijven liggen, omdat ik toch niet te roken heb, weinig te eten, niet uit kan, en omdat alles zo’n beetje thuis is, waar ik altijd een geweldige hekel aan heb.

Ik vind dat trouwens ook zo beroerd, dat ik me niet kan wassen, omdat ik met m’n hinkebeen moeilijk kan lopen en het washok nauwelijks haal.

Nu kleef ik, ben ongeschoren, vies en groezelig, en het is heet vandaag. Zo voel ik me smerig, en heb zin in vloeken en in huilen, maar die helpen toch niet.

Was het maar afgelopen, uit, zodat ik weer naar huis kon. Hè, thuis, waar je maar alles kunt doen wat je wil, hier kun je niks.

Enfin, ik heb gewacht tot de meeste druktemakers vertrokken waren, en toen heb ik mezelf en Wim Bode enigszins gewassen, dan lekker in de zon liggen – ik word al wat bruin, ook m’n rug, dat is gezond. Van Boele kreeg ik nog

 

WIM BREUKING

logboek

NEGENTIENHONDERD DRIE EN VEERTIG

 

een echt Amerikaans sigaretje (Old Gold)

’s Avonds fijne macaronie met half bouillonblokje en groentesoep (Fino) wat best smaakte (doe ik meer!) Dan dagboek bijwerken. Helaas heeft bijna niemand wat te roken.

Maar ook daaraan komt een eind. Vanavond nog! Wim Bode wist 7 sigaretten à 60 pf. te kopen, dus we roken weer eventjes.

Niet te laat naar bed – dat gebeurt trouwens nooit met mij!

Nog heel wat gelachen vanavond. 2x vooralarm vanmiddag.

Maandag 29 mei 45e week

Om 9 uur werden we al gewekt door de helft die vroeg op was.

Maar nog wat nagedommeld en gepraat. Om half elf op.

Om half een vooralarm. Schitterend Loosdrecht weer.

Ik kan alweer wat lopen. De morgen was ontzettend saai; alleen zitten en hangen lusteloos, niemand zegt een woord, niemand kan uit, want het blaast fliegeralarm.

Later, als het entwarnung is gaan ze groepje bij groepje weg.

Tinus haalt mijn eten – erwtensoep met spek! (op deze ene liter leefde ik de hele dag, tot de volgende dag 2 uur aan toe.

’s Middags lezen (ridders van het pistool) en in de zon liggen maar dat niet lang. Gauw weer naar binnen, en lezen.

’s Avonds restje erwtensoep opgegeten en op bed liggen lezen tot het te donker wordt

JE CROIX QUE LA FORME LA PLUS GRANDE
DE COURAGE EST AUJOOURD’HUI

LE PATIENCE

MARECHAL PÉTAIN

En het boek uit is. Toen uitkleden en slapen. En ik had een beste slaap!

Dinsdag 30 mei

Om half 10 op, en fijn wassen. Dan in de barak zitten, onderbroek herstellen, en blauw overhemd in de week zetten. Zelfde stemming als gisteren. Blijf alleen thuis, anderen zijn naar de keuken. Zeer heet vandaag. Waren we maar vast een jaar verder. So weil aber kommt es noch! Mij benieuwen wat voor Pinksteren ik dan heb! Ook vanmorgen loeiden de sirenes het vol alarm over Göttingen, dat onbeweeglijk en geluidloos in de zon lag te bakken. Echte stad in oorlog, dat Göttingen van nu! Enfin, weldra na het veilig kwamen ze al met m’n eten; zuurkool en spek en 2 aard. ’s Middags op bed en lang bij het water liggen met Jean, die voorstelde te tutoyeren. ’s Avonds kuchen eten en in de deur zitten.

Overhemd gewassen en zuurkool + aard van Mook eten.

Woensdag 31 mei

Half 10 op, buiten liggen, niets te roken. Rustige morgen, elf uur alarm. Dagboek bijwerken,  jongens bijna allen erg kwade luim. Maar toch heb ik dat niet, ik ben opgewekt. Uit de keuken halen ze me spinatie met ’n ei. ’s Middags zitten tekenen en bonen koken. ’s Avonds weer 2 hemdjes gewassen, en op K5 laten knippen.

Dagb. Bijwerken en niet te laat n. bed.

NR 22

ZESDE MAAND VAN HET JAAR ONZES HEREN

NEGENTIEN HONDERD VIER EN VEERTIG

Donderdag 1 juni

Om half zes was ik er vanmorgen al uit. Het is tamelijk koud; niettemin met Wim Bode die ook al vroeg op was, wat door het Lager gekuierd, en genoten van de vroege morgen. Om half zeven echter weer in bed gekropen tot elf uur, en nog best geslapen. Opstaan, het is vandaag bewolkt, en een beetje mistig op de bergen, en ’t ziet uit naar ander weer. Dagboek bijwerken. De jongens haalden weer eten in m’n fijne etensketeltje: gortsoep. Daar het somber weer is kunnen we niet in de zon liggen. Tegen de verveling is

 

EN ZO IS DE MAAND MEI ook alweer ten einde. Hij heeft ons het hete seizoen gebracht, jet jaargetijde van zweten en nog meer kleven en smerig gevoel. Maar hij heeft ons niet de zo smachtend verwachte opluchting gebracht die de politieke & militaire span-

ning zou moeten breken, en het einde van alle ellende aan de kim doen oplichten. Weer stevenen we een nieuwe maand binnen, weer zitten we in gedachten te hopen, maar het zal nog wel een jaartje duren. Intussen smeek ik God’s zegen af voor deze mnd Juni 1944

er echter een fijn karweitje: het melkerskieltje van Boerie is gewassen en moet nu hersteld. Dat heb ik gedaan, en het is keurig opgeknapt: nieuwe kraag opgezet en de mouwen verlengd met stukken van z’n overall. Bovendien alle gaten gestopt en de onderste rand nieuw omgezoomd.

Vanavond weer ’n liter gortsoep opgegeten van Wim Bode en later nog aardappelen gekookt met jus van een bouillonblokje.

‘s  Avonds nog witte bonen gekookt en opgegeten.

En dan na een korte avondwandeling met Wim Bode te bed.

Buiten weerlicht het, nu krijgen we bestimmt ander weer; als het maar geen regen is!

Vrijdag 2 juni

Zeer lang blijven slapen ( ½12) het regent en het is somber weer. Pellkartoffels koken (voor vanavond)

Wim brengt m’n weekkaart mee: ditmaal slechts 100 gr. Butter, maar volgende week wsch ’n half pond.

Vanmiddag zitten praten, inkopen doen (ik kan al weer op schoen en slof lopen) en schrijven over accordloon, wat me prettig bezig hield. Morgen verder. ’s Avonds door het Lager rondgespankerd.

Zaterdag 3 juni

Oom Wim jarig. Voel me niet wel – ’n beetje kou.

Dies hele morgen op bed gebleven

tot ‘s middags een uur of vier.

Dagboek bijwerken en schrijven aan “accord”.

Daarna heb ik een fijn bordje havermout gekookt  in opgeloste taptemelkpoeder, wat heerlijk smaakte, en terwijl de andere jongens een nieuwe 4-pers kast binnenhalen ga ik wat slapen.

Ik heb nu ook de oude kast v. Boerie ingepikt voor m’n kleren.

Het was wel nodig dat ik er twee heb met al m’n rommel.

Maar ze laten me niet lang slapen, want daar is Jean Jobin die wat komt praten. “Comme on s’ennoye”.

Later op de avond worden de jongens bepaald luidruchtig, zómaar en dat duurt voort tot we slapen, o.a. mijn bed werd met inhoud en al zo’n beetje rondgedragen, maar we hebben flink gelachen en dan is het goed.

Een korte onderbreking vormde een aardig gesprek met Jan Zoon bij diens boeken over electriciteit (over weerstanden, Ohms, Ampères, Volts, dynamo’s hoogspanning, transformatoren enz, enz)

Zondag 4 juni

Negen uur opgestaan. Het is iets beter weer. Het regent althans niet maar ik heb me vandaag gruwelijk verveeld.

’s Middags heb ik met Wim Bode nog wat gewandeld, maar al

spatwerk

De Russische mannelijke en vrouwelijke arbeidskrachten die in Duitsland zijn te werk gesteld dragen een blauw insigne met witte rand, en witte letters Ost Polen zijn kenbaar aan een paars insigne met gele rand en gele P.


HET DUITSE ACCORD-LOON GEDURENDE DE OORLOG

 

Een zeer belangrijk onderdeel van het leven is altijd al het geld geweest.

En in ’t bijzonder gedurende een grote oorlog speelt het geld een enorme rol: of het zijn waarde wel behoudt of dat het in waarde stijgt, men komt tot hoge prijzen en tot prijsbeheersing en wat al niet meer.

De voornaamste manier om “aan geld te komen” is nog steeds de arbeid hoe dan ook, waar voor men loon ontvangt.

De grootte van dit loon hangt van meerdere factoren af, niet het minste van het loonstelsel dat opgang doet. En gedurende de oorlog dat wij in

 

Duitsland werkten hebben we er het z.g. accord loon” stelsel aangetroffen.

In het kort komt het hier op neer.

Het Duitse accordstelsel is een uitvloeisel van het politieke stelsel dat in ware Nat. Soc. Zin zegt: wie werkt, verdient meer doch zwakker zijn zal evenmin een reden tot minder verdienen zijn als sterker tot meer verdienen.

De logische conclusie “Wie niet werkt, verdient niks” wordt gedekt door een prachtig stelsel van verzekering, de Krankenkasse, dat aan personen die inderdaad door ziekte of verminking niet

 

tot werken meer in staat zijn, een bepaald percentage van het gemiddeld loon uitbetaalt. Het politieke stelsel komt hier in tot uitdrukking dat er slechts sprake is van arbeiders, zij het dan ook over arbeiders van hoofd, en van hoofd en hand.

LOONGERECHTIGKEIT

De lohngerechtigkeit bestaat hierin dat men alle arbeid indeelt in groepen en een loon vaststelt naar de waarde van elke groep.

In theorie eist dit stelsel verder in deze oorlogstijd dat ieder op zijn juiste plaats staat (reeds een oude stelregel: the right man on the right place) zodat bv. niet een zwak en tenger iemand zware arbeid moet verrichten

 

en een stevig gebouwde arbeider met zeer licht werk wordt belast.

In beide gevallen is dit dan ook verspilling.

Door de vele tewerkgestelde krijgsgevangenen komt hier echter in de practijk niet veel van terecht.

Men spaart in deze voedselschaarste vele toeslagkaarten voor zware arbeid uit, indien men daar voor krijgsgevangenen neemt die dan een liter soep meer krijgen, gelijk ik persoonlijk met Italianen en Russen heb kunnen constateren

ACCORD.

In theorie is op dit stelsel volstrekt niets aan te merken, doch

 

in de practijk moet volgens mij dit stelsel als gevaarlijk worden beschouwd.

Het berust namelijk in handen van de akkordarbeider, wat er van terecht komt.

Een voorbeeld maakt alles duidelijk.

Voor een bepaalde machine wil men een akkord vaststellen.

Daartoe zet men de machine op stundenlohn en laat haar enige maanden normaal draaien, om zodoende  te komen tot een gemiddeld aantal stuks dat redelijk te maken is, de norm, of in het Duits, het Akkord.

Van de zijde van de werkgever schijnt dus

 

geen uitbuiting te duchten. Verder wordt het Minutenprozent vast gesteld. Dit is ’t aantal minuten dat er “staat” voor 1000 st.

Dan heeft men ool nog het grundlohn, dat is het bedrag dat men ontvangt voor 60 minuten arbeid (voor arbeiders van 18 – 23 jaar is dit bedrag 52 Rpf)

Al deze factoren zijn corresponderend vastgesteld zodat het resultaat een redelijk loon wordt.

Stel het accord op A, het Minutenprozent op M en het Grundlohn op G, dan zal de arbeider, als hij precies het Accord maakt, op één dag verdienen:

A/1000 x M x G/60 Rpf

 

In M minuten maakt hij er immers 1000, dus A stuks maakt hij in AxM/1000 minuten, dat is AXM/1000x60 uren wat hem oplevert

AxMxG/1000x60 Rpfennige.

Men rekent het stuks aantal dus om in minutenaantal, en dat wordt in uren uitgedrukt, waarvoor hij dus even zovele keren zijn grundlohn ontvangt als hij uren heeft.

Het accord is echter redelijk gesteld, en hij kan méér maken, wat hem dus méér geld oplevert.

Het is dus niet dan logisch dat de arbeider uit zucht naar gewin onredelijk hard gaat werken.

Dan zal hij

 

ook aanzienlijk veel verdienen. Doch indien het akkord langere tijd geregeld wordt overschreden, wordt het accord als te laag beschouwd en vervangen door een hoger, dus het Minutenprozent wordt verlaagd.

Stonden b.v. eerst 40 minuten voor de 1000, dan zullen het nu 36 worden wat dus een daling van het loon bij evenveel arbeid tengevolge heeft.

Dit is het Akkord verder beu, waarvan de schuld bij de arbeider schijnt te liggen, doch de werkgever, of liever nog het systeem was de oorzaak van dit vrijwillige opdrijven. Bovendien wordt van dit systeem misbruik gemaakt door

 

wat ik zou willen noemen roofarbeiders die of grazers, die zo elke machine afgrazen tot het accord verlaagd wordt, en dan naar een andere machine (overplaatsing) aanvragen – en – vaak ook krijgen, zodat een ander met het bedorven accord zit, en zelf beginnen ze het spelletje opnieuw.

Hiertegen is geen afweermiddel doordat een voortdurend van machine verwisselen door de betriebsführung nagestreefd wordt, een voortdurend zoeken naar geschiktere arbeidskrachten aan de bepaalde soorten van machines, wat dit grazen nog in de hand werkt.

3 JUNI 1944


met al was het vandaag grote scheisse, temeer daar we in het geheel niets te roken hebben.

Maar gisteren een fijne brief ontvangen van Mams en Mies die weer veel belooft wat aangaat roken en snoepen! Bovendien is dat pakket reeds op 26 Mei afgezonden per spoor en kan dus al gauw (morgen of overmorgen) aankomen!

 

Maandag 5 juni (46e week)

Zeer lang blijven slapen, tot ± 12  uur.  ’t Is alweer heel wat beter weer, maar nog niet zoals het geweest is.

Gort gekookt en gegeten.

Dan praten met Mook over de vakbegrippen en de geheimen van den hoef-

smid. Dagboek bijwerken terwijl Mook een hele verhandeling gaat schrijven over z’n vak. Daarna heb ik deze nog wat uitgewerkt en opgenomen.

Om 5 uur komt Boerie met de mededeling dat het pakket er is. Hij haalt het voor me.

Inhoud: 2 pak havermout, 1 zak gort, 1 zak suiker ( ½ pond) 1 busje zalm, 1 pot mayonaise (Mies!) 1 doosje koekjes, 1 aardappelbrood (beschimmeld maar nog fijn) 2 roggebroodjes (ook beschimmeld) 4 eieren (1 bedorven) reep chocolade, toffees, twee pakjes shag en ’n zak eigenteelt (best te roken) zodat we er weer dik tegenaan kunnen.

Niet te vergeten ook ’n flink stuk vet, en 350 gr boter! (om de ribben te smeren!)

’s Avonds nog wat gepraat o.a. met Jopie de Vroege en dan alweer te bed, waarbij Boerie’s bed, dat op scherp stond, er keurig doorzakte, het was een ware apenkooi!

Later zakte ook Jaap er nog door, die van armoe maar op de grond ging slapen.

’s Nachts eerst niet lekker geslapen (koorts) veel hoesten, later schade goed ingehaald.

Dinsdag 6 juni

Om half negen op, wassen, goed aankleden en na ontbijt naar dr Arndt, die me helemaal weer gezond schreef. Maar ik hoef niet naar den vertrouwenarts en vrijdagavond weer beginnen.

Enfin, het is nu niet meer Willem gaat bruin worden, maar Willem gaat geld verdienen.

A- Het paard, van voren en van achteren gezien

I NORMALE STAND

Stippellijnen evenwijdig, de buitenste precies door de “as”

 

C=D x E

Tussen beide hoeven past precies nog een hoef.


AFWIJKINGEN:

II FRANSE STAND

SCHERPE GANG

 

Last v. strijken (langs elkaar schuren der hoeven bij het lopen!


IV BOVEN NAUWE

STAND

 

Veel last van strijken, tussen beide hoeven past geen derde hoef meer.


III TOONTREDERS GANG STAND MAAIENDE GANG

 

 

 

Niet veel last van strijken


 

Bijna geen last van strijken; tussen beide hoeven past meer dan een hoefbr.

Dit is

V: BODEM WIJDE STAND


VI: X-BENIG

 

 

Bij achterpoten heet dit KOEHAKKIG.

 

VII: O-Benig

 

 

Alleen bij de achterpoten voorkomend.

 

 


’s Middags komen Spek en Wim Bode om ± 1 uur thuis met bericht dat er in de stad in de Letzte Meldungen sprake is van invasie. Ditmaal schijnt het waar te zijn.

Iedereen is er vol van, en je hoort niet anders meer.

Maar voorlopig neem ik het allemaal nog niet voor ernst. Het kan nl. een raid zijn.

Enfin, ik ben maar fijn wat gaan slapen, hoewel er niet veel van terecht kwam.

’s Avonds havermout  pudding uit pakket gekookt, die echter veel te dun werd.

En dan is de dag om, we gaan naar bed, na zoveel nieuws en gaan onbezorgd slapen.

Nu is de moeilijkste tijd voor de Auslander begonnen.

Woensdag 7 juni

Vandaag is het somber en koud weer, hoewel niet veel regen. Derhalve lang blijven slapen. Mook haalt ons er om half twaalf allemaal uit.

Wassen en wat hangen, wat lezen in Domineebrieven en dagboek bijwerken.

Het is te hopen dat de oorlog nou maar zo gauw mogelijk uit is, want het begint steeds erger te vervelen.

Voorlopig ben ik snipverkouden, van de andere jongens opgedaan die je al drie weken in je smoel hoesten, tot je de druppels voelt!

’s Middags slapen tot zelfs half acht aan toe.

Opstaan, aardappels koken (laat klaar) en

De Nacht

Het daglicht werd verdrongen, als zwarte spoken slopen de schaduwen te voorschijn uit alle donkere hoeken en gaten, onhoorbaar vorderden zij en een huivering rilde door den eenzame. Toen was het nacht.

Dikke wolken maakten het nog angstiger, en niets kon hij meer zien. Maar hij moest verder, door die nacht heen, hoewel geen pad te zien was.

Tastend ging hij verder, en wist het doel niet meer, kompas noch horloge had die eenzame.

Dus peinsde hij vaak over waarheen, en hoe lang nog

 

 

 

 

 

 

 

 


weer te bed, maar geen slaap meer.

Bovendien veel hoesten en verdomd benauwd

Donderdag 8 juni (Frouleichnam)

Om half zes al op (bek. geluiden)

Roggebrood eten met boter en mayonaise! Dagboek bijwerken.

Het is nog aardig koud.

Weldra weer naar bed gegaan, en tot een uur of 12 lekker geslapen. Een kort intermezzo was dat er verschillende mannen kwamen die de kachel weghaalden, zodat koken uitgesloten is.

Wat moeten we nu doen met onze eibonnen, met onze Nährmittel, met onze Hollandse boen en erwten, en ik daarbij nog met twee pakken havermout?

En in de stad eten is veel te duur. Wat hebben ze die Auslanders weer lekker te pakken!

De Stube is nou nog kaler dan eerst, zo zonder kachel. ’s Middags wat rondgehangen.

’s Avonds komt Gelhof en Klein Meulenkamp die de troep nog wat ophitsen. Nog wat praten met Jean Jobin.

Er worden al heel wat vuurtjes achter de barakken gestookt. En dan rap slapen.

Vrijdag 9 juni

Zeer lang blijven slapen, wat me altijd goed bevalt.

’s Middags brood gegeten met zalm en mayonaise. En meteen de hele middag niets meer gegeten. Want dat voedt sigaretten roken en praten. Het regent.

’s Avonds kookt Boerie samen met mij, dwz. Hij kookt het op de kachel van zaal 5 die per ongeluk nog staat.

Dan nog wat praten over de oorlog en laat naar bed.  

Kobus brengt koperen Feuerzeug mee, blij mee.

Zaterdag 10 juni

Om zeven  uur al hoog en breed op – brood met zalm en mayo-

naise gegeten.

Feuerzeug in orde gemaakt (het brandt prima) en dan met Bode bier gehaald op de brouwerij, en wat op kamer 5 gezeten.

In de gemeensch. keuken was het pap.

’s Middags fijn op bed gelegen en nog geslapen ook. Kom te laat om nog de wekelijkse inkopen te doen.

’s Avonds op bed lang blijven napraten over de oorlog.

Zondag 11 juni

Half 9 op – wassen scheren – eten, naar de Kerk (Plechtige Mis wegens Sacramentsdag Frouleichnam)

In de keuken aardapp. met sla en vlees (heerlijk gegeten) Met Jan Zoon, Arie Gouda en Dik Korse naar de kino (Seine beste Rolle) Spreek intussen Piet Vringer uit Baarn nog. Aardige film.

Na afloop naar huis en nog wat op bed liggen, (nadat buiten op ’n vuurtje fijne Holl. havermout gekookt) en praten met Jan Zoon over oorlog en invasiemogelijkheden in Holland.

Later nog wat met Jan Zoon en Wim Bode rondgewandeld langs de Stegemühle, gepraat over volkstuintjes en Zandvoort.

Corvee doen, eten, dagboek bijwerken, en dan is de vacantie weer om, te bed, en morgen weet werken!

(hoe lang nu nog?)

Maandag 12 juni 47e week – 2

Om half vijf al op, en als heer naar de fabriek, nl. met Jaap en Vliek een kast.

Er was eerst geen werk voor me – Na lang zoeken: slijpen (ging aardig)

En ongeveer 9 uur naar de controle, waar ik een bijzonder soort werk had, met een natte controleermachine LEPEL

Om 4 uur naar Weende, inkopen doen (kreeg van een Duitse nog een compliment over de hollanders – altijd net en schoon, groot, blond, spreken goed Duits enz,)

Thuis zijn de aardappeltjes al gaar – op het houtvuur en justje erbij gebrouwd (was best) en lekker gegeten.

Dan is het wachten op de sigaretten. Intussen wat met Lasser rondgelopen en over romantiek gesproken.

Dan sigaretten geïnd en stube sauber gemaakt.

Dagboek bijwerken en te bed – om elf uur – lange dag geweest, maar eerst nog een boterhammetje pakken!

Dinsdag 13 juni

Vanmorgen keurig op tijd, hoewel gisteren laat naar bed.

In de boorderij – fraisen en revolverboor. 4 uur naar huis: wittebrood eten met leverworst. Prachtweer – één week invasie

Dan dagboek bijwerken, corvee doen en aardappels schillen – ik kook tevens voor Jaap vandaag. En we hebben weer fijn gegeten. Na afloop nog wat stilzitten, en dan alweer rap slapen.

Woensdag 14 juni

Als eerste opgestaan. Het regent – dus regenjas aan.

Weer aan de revolverboor. Om 9 uur lekker witte brood met leberwurst gegeten.

In de middagpauze met Jan Zoon weer op de bank gezeten.

Kobus heeft de aardapp. al geschild en we hebben de kachel weer terug, dus niet meer koken als zigeuners.

’s Avonds de hete Marie-Thérèse nog even over de vloer.

Kamer sauber maken, na onderbroek en grijze broek te hebben genaaid; vervolgens ook knopen aan regenjas gezet, en witte boterhammetjes met suiker alwéér slapen.

Wat gaan de dagen toch vlug!

Donderdag 15 juni

Nogmaals als eerste vroeg op. Vandaag werken aan de fraismachine ’s Avonds naar Völke , aardapp. en brood kopen, en met Jaap, die ik er trof, naar huis.

Iedereen is maar vol van de invasie, nu woedt in Normandië

een geweldige slag.

Ik kook weer samen met Kobus, met ’n fijn worst en koevel-justje. Dan nog wat praten over de Krieg, wat wasgoed in de week zetten, Stube sauber machen, en dan nog even dagboek bijwerken.

En nu: slapen.

Vrijdag 16 juni

Alweer het eerste op. Nog steeds geen last van morgenziekte.

Het bevalt me best zo’n kast op de fabriek waar je je verkleden kan. Lekker fris weer aan het fraisen.

Toelagekaart met Wochenkarte, zodat we vanavond bij Völke eens een 3 Kiloër konden kopen.

’s Avonds  na de gries met cacao nog even 500 gr wittebrood geruild voor 1000 gr R-brood, zodat de Ernahrung safe is.

Nu nog even corvee doen en dan alweer: slapen.

Maandag krijgen we weer eens een ontluizing, maar dat staat nog te bezien.

Zaterdag 17 juni

Ook vanmorgen het eerste op! 8.3 kilo boterhammen mee naar het werk. Regenachtig.

Weer gefraisd. Onder de middagpauze tamelijk verveeld.

Om 4 uur na gesprek met de Mol over politiek (nieuwe wapens) rap naar huis. Fijne chocoladepudding ge-

kookt en dan wassen: (hoofd en handen) en scheren, fijn zitten kletsen met den Lagerführer met z’n blauwe jasje over allerlei en dan is het over 12en als ik de laatste corvee alweer doe voor 11 weken. En in die tijd leren we weer heel wat van de toekomst!

Wie weet was dit de laatste corvee.

Later in Holland terug zal ik dan nog vaak denken aan deze avond. 

De regen tikt op het dak van de schone kamer, ik zit eenzaam te pennen met een rotvaartje, tegen de kast van Vliek aangeleund, sigaret in m’n hand, m’n bed in m’n gedachten.

En morgen vrij na een week hard werken. Die echter best bevallen is, want arbeid geeft voldoening, en ik mag het wel, dat je ’s avonds weldadig vermoeid je bed inkruipt.

Komaan ik zal nog een pijp stoppen voor in bed, en dan de kast op slot doen, en alweer …. Slapen.

Wat is het leven zo al mooi, en wat wordt het nog veel mooier!..... indien het God wil

Zondag 18 juni

Om half 10 op, eten, kleden wassen en naar  de Kerk met Jan Zoon en Boerie.

Na afloop naar de keuken, (porreegemüse) en naar de barak.

Brief van thuis en pakketkaart.b (waverenvulen? + taptemelkpoeder) Gaat weer goed.

’s Middags slapen, ’s avonds pannen schoonmaken, in verband met de ontluizing van morgen die we allemaal willen ontlopen.

Al met al zal het wel weer wat worden!

’s Avonds nog veel praten over die ontluizing, en

bedenk dat je duur gekocht bent.

(Kruisoffer – oorlogsoffers!)


pap koken, en dagboek bijwerken, en alweer met sigaretje slapen.

Maandag 19 juni 48e week - 3

Om 5 uur al op, en we zien Jan Zoon ontsnappen.

Met Wim Bode besloten door het zelfde te doen.  Dus rap weg.

Met Janus Lage en Renzenbrink langzaam naar de fabriek en dan door gelopen naar Bovenden welk landelijk plaatsje zo eens bezien hebben.

En toen weer terug, en na wat op ’n bank zitten pakket afhalen en naar huis.

Daar bleek dat bijna allen op de een of andere wijze de ontluizing ontdoken hebben!

Pracht pakket. Inhoud:

 

 

 

 

 

 

Om 4 uur toch nog te werken. Kom wat te laat. Niettemin best gearbeid aan de fraismachine.

Dinsdag 20 juni

Om twee uur al een geweldige slaap, en laatste sigaretje van de

voorraad mocht niet baten.

Eindelijk Feierabend en vlug naar huis. Slapen in het bed van Kees. Om 2 uur op, maar nog lang niet fris. En weer gauw naar de fabriek. Niettemin weer ong. 9000 gedraaid!

Woensdag 21 juni  (langste dag)

Vanmorgen nog luchtalarm ook ZOMER

Lekker lang blijven liggen op bed, en toen, beter uitgeslapen dan gisteren, dagboek bijwerken en alweer naar de fabriek!

Maar de week schiet alweer lekker op.

Waarsch. gaan we binnenkort werken van 6-18 en 18-6.

Best gewerkt aan de fraismachine, en om 4 uur als eerste naar huis, en na wat eten: slapen.

Donderdag 22 juni

Om 12 uur op, en weer wat rondscharrelen en kletsen met een Amsterdams ventje van Feinprüf en vroeg te werken.

Vannacht aan een brandboor (vanwege de hete splinters Al)

Vrijdag 23 juni

Om half vijf slapen, nu nog een nachtdienst van 4-4 want voorlopig gaan we per week 72 uur werken (v. 6-18 en de andere week 18-6 u) Maar we krijgen dan heel wat eten meer:

1050 gr R.brood, 105 gr. Margarine en 200 gr Fleisch (of worst)

Om 4 uur alweer aantreden.

Aangetekende brief van thuis.

Eerst even gewerkt aan de frais, dan de hele nacht aan een automatische Mittloch – entgrater.

Zaterdag 24 juni

Om 4 uur feuerzeug en shagdoosje polijsten.

Spek doucht, en ik wacht, dan samen naar Völke – zu! Vergeefs geweest! Dan naar huis, en slapen tot ong 4 uur.

Pap eten uit de cantine (Mook bracht het mee in m’n etensketeltje) en opstaan: weer naar Völke, inkopen doen. Nog net op tijd bij de slager.

’s Avonds vroeg naar bed, en alweer een week om.

Bij Cherbourg wordt zo hard gevochten – ook in Italië en aan de Midden sector v.h. Oostfront.

Zondag 25 juni

Half 10 op, en na de morgenceremonies naar de kerk met Jan Zoon, Bushoff en Stampie.

Dan naar de keuken, kohlrabi, en dan met Floris en Jan Zoon wandelen – naar de Bismarcktoren en Keizer Wilhel. Park.

Vanwege een zekere Prins rap weer opgebroken onder protest v.Bushoff en naar huis.

’s Avonds bijtijds naar bed .

Maandag 26 juni 49e week - 4

Bijtijds op, en te werken.Van nu af hebben we (voorlopig) 12 urige werkdag: 72 urige werkweek.

Jaap, Spaandonk, Dick Korse

en Adr. de Jong zitten nu ook in de boorderij bij mij.

Ik aan de revolverboor - halterahmen.

(de nodige keren in m’n vinger geboord)

Dinsdag 27 juni

Weer aan de revolverboor, met Jaap vlak naast me. Aardig gewerkt. Om 1 uur pakketkaart bij Rannenberg.

Geweldige slaap aan de machine – kon m’n ogen haast niet open houden. Na de avondpap hemd en theedoek boenen, en slapen.

Woensdag 28 juni

Nogmaals revolverboor: officieel is dat Nietloch entgraten.

Mook heeft m’n pakket gehaald, dat weer overvloeide v. allerlei gaven. Ik noem slechts: halve kaas, paar nog gave schoenen, vet, boter, bonen erwten en ’n stenen bord. – koekjes enz enz enz.

Erg blij mee!

Klein Meulenkamp kon nog net meekijken hoe slecht we het hebben!

Donderdag 29 juni

Vandaag is vader jarig en 6 uur al voor hem gebeden.

Verder niet veel bijzonders alleen vanmorgen 1½ uur fliegeralarm, in de kelder zitten bomen.

’s Avonds dagboek bijgewerkt (tegenwoordig al heel weinig tijd) en dan maar weer gauw te bed.

Vrijdag 30 juni

Alweer om 5 uur op, en boren boren boren.

Maar na 1 ½ uur worden we met z’n vijven overgeplaatst naar de ELASTIC STOP – boorderij, waar we doorgaan met boren boren boren.

Daar beviel het me echter niet zo best als in het Geschirrwerk. ’s Avonds een brood halen als enigste inkoop, en rap naar huis., en alweer slapen.

Daarmee is de maand Juni alweer om. (hele dag geregend)

 

De maand bracht ons een ding dat lang werd verwacht: de invasie. En we begonnen weer opnieuw te tellen; 6 Juli, een maand geleden.

En het is alweer een maand geleden dat ik dacht: nu begint voor ons Auslanders de moeilijkste tijd, en intussen kwam het na een week van geruchten af, dat we vanaf de 26ste Juni 72 uren per week moeten werken, met slechts ’s middags ongeveer een één half uur pauze.

En ik weet, dat ik moe ben, als ik ’s avonds te bed kruip, want van vijf uur ’s morgens tot 8 uur ’s avonds (op z’n vroegst) is er geen ogenblik bij om uit te blazen.

Maar niettemin gaan we optimistisch en zingend naar bed deze zaterdagavond!

JULI  WERELD IN BRAND 1944

Zaterdag 1 juli

Voor de laatste maal nog eruit, en naar de arbeid – weer aan het Zapfen Senken in de El. St. boorderij.

’s Avonds opgebleven tot half 12.

Zondag 2 juli  (Anneke verloofd)

Heet vandaag.

Met Jan Zoon naar de kerk, en naar de keuken, koolrabi (bah!)

Dan naar de barak terug, en ’n stuk brief schrijven.

De broer v. Tinus Poelsma komt, en ik heb ’n nieuw mondstuk aan m’n gele sigaretten spitze gemaakt.

Dagboek bijwerken en brief afschrijven. Dan nog wat omgewandeld met Jaap en Bode. Tinus kwam niet terug.

Maandag 3 juli 50e week - 5

Heel de morgen op bed gebleven en eens best uitgeslapen.

Dat heeft me goed gedaan, maar nu ben ik lusteloos en slap, en ik heb niet de minste lust, temeer daar die El. Stop me nog niks zint.

‘s Middags weer op bed, het is weer zeer heet, en om 4 uur al weg naar de fabriek en weer echt lekker gewerkt

Dinsdag 4 juli

Om 6 uur handen wassen in het Geschirr-werk, en naar huis naar bed, slapen tot half 3.

Dan kousen stoppen, overhemd in de week zetten, en alweer naar de fabriek.

Hoewel wat misselijk, later best opgeknapt en fijn gewerkt met vele “Elegante”- sigaretten,

Woensdag 5 juli

Om half acht pas te bed – regenachtig weer, dus fijn slapen. – tot half 4.

Opstaan, eten dagboek bijwerken, brood klaarmaken en naar de fabriek, Zapfen Senken.

En deze nacht ging het al heel goed, nl. om 3 uur al klaar!

Donderdag 6 juli

Fijn slapen, en om 3 uur op.

Lekker scheren en wassen – vandaag weer heet.

Vannacht weer hard aan het Zapfen Senken.

Vrijdag 7 juli

Niet veel bijzonders. Vannacht zeslingen entgraten.

Hedenmorgen vielen er een 100 tal bommen bij Gtg richting Weende.

Zaterdag 8 juli

Lekkere Kuchen mee naar het werk; eerst…

Weer zeslingen, daarna Mittloch entgraten, zgn opdrukken tegen de boor. Veel gelachen met Fransen Boer.

Buiten onweer, dus die warmte is wel weer over.

Zondag 9 juli

Laat opgestaan: ong drie uur. Shirt uitgewassen, pudding eten.

’s Avonds op tijd naar bed;

Sinds gisteren hebben we er een nieuwe bij; zekere rooie Nol v.d. Veer uit A’dam; Feinprüf.

Maandag 10 juli     51e week - 6

Weer de zeslingen. Ontving m’n geld. RM 72,- dus niet te veel.

’s Avonds sokken gewassen. 90 Ramu sigaretten.

Dinsdag 11 juli

Vannacht 2x Vliegeralarm.  Gisteravond laat naar bed, dus vandaag aardig veel slaap gedurende de arbeid (eerst zeslingen, dan Mittloch entgraten; “opdrukken”.

’s Avonds wintershirtje uitwassen, kousen stoppen en … sigaretje en naar bed. Vandaag heel de dag onweer en regen.

Woensdag 12 juli  Annie jarig

Vanmorgen bijna verslapen.

Niettemin weer fijn gewerkt aan de zeslingen, Nur een Anzug geweest; maar ging niet door! Nächtstes Jahr.

De hele dag gezeslingd. ’s Avonds bijtijds naar bed.

Donderdag 13 juli    Mies jarig

Vannacht prachtwerk: entgraten, zodat het materiaal in ’n linkse goot wegloopt. Laat naar bed.

Vrijdag 14 juli

Tot half 9 “opdruk”werk. Daarna “Gewinde schneiden”- waarbij de boel telkens kaput was. Schmidt zelf hielp me!

Niettemin geen stuivertje verdiend, en bijtijds naar bed.

Zaterdag 15 juli

Aufbohren vandaag. ’s Avonds wezen douchen na heel lange tijd.

’s Avonds wat praten, eten en roken, en … te bed.

Zondag 16 juli

Enorm lang blijven slapen, dus niet naar de kerk. Zeer moe.

’s Avonds een wandeling naar Rosdorf met Wim Bode

(Shakespeare de Schaapherder – Perrol met de rode hand)

Maandag 17 juli 52e week - 7

Om half 2 opgestaan. Werkjasje gekocht voor handdoek.

’s Nachts weer Sechser aufbohren. Na de pauze aan de draaibank i/d/ Ausgabe.

Brief van thuis.

Dinsdag 18 juli

Vannacht ander werk, soort van overdoen van ’n ander’s prutswerk.

Woensdag 19 juli 

Weer aan de Sechser, ging zwaar.

Veel brandwondjes vannacht – niet erg genoten!

Donderdag 20 juli 

Aanslag op Hitler gepleegd – licht gekwetst verder ongedeerd. Pakket van thuis!

Vrijdag 21 juli    Annemarietje jarig

Lekker gewerkt

Zaterdag 22 juli

Om 1 uur alweer angevangen. Omdat de Fransozen zg. niet zouden komen (inenten) Ze komen echter toch om 6 uur.

’s Nachts om 1 uur Feierabend.

Douchen met Jaap en in het stikkedonker naar huis, lekker slapen.

Zondag 23 juli

Lekker jonge aardappeltjes met fijn justje geserveerd.

Brief naar huis geschreven.

Wat praten en roken, dagboek bijwerken na lange tijd.

Morgen gaan we weer korter werken.

Maandag 24 juli   53e week - 8

Vroegdienst: “Achter Höhensenken”:

’s Avonds wassen (la lessive) en lekkere jonge aardappeltjes eten

Dinsdag 25 juli

Weer nr 8. Vandaag regent het (goddank)

Woensdag 26 juli 

Om half 9 materiaal alle; wijven werkie. “slaggie om”. Regenachtig. Vandaag een jaar!

Donderdag 27 juli 

Weer “slaggie om”- 2x te veel gemaakt.

Deze avond een jaar geleden, kwamen we hier.

Vrijdag 28 juli

Vanmorgen om  9 uur alarm, en in de schuilkelder gedurende een uur. De doofstomme gaf een hele voorstelling, o.a. met schaduwbeelden.

’s Avonds douchen en lekker slapen.

Zaterdag 29 juli

Vanmorgen waarachtig om 9 uur alweer alarm en in de kelder: gedurende 2 ½ uur. (Naar het G Werk – in het LS raum) Zitten zingen in het donker.

Om 12 uur putsen, en om 1 uur Feierabend en naar de keuken: pap eten. Vanavond met Bode nog wat omgewandeld en te bed.

Zondag 30 juli

Om 10 uur op (vannacht alarm) om 11 uur h Mis doen in het kleine Knijpie eten en dan in de keuken.

’s Middags met Jean Jobin naar ’t Varieté van Madeleine Bastille, hetwelk zeer goed was; o.a. harmonica, pantomime, chansons etc.

Na afloop nog wat bij Jean (Die een furongue heeft) praten en bier drinken en ’s avonds met Jaap fijn omwandelen in de schemering en over sigaretten en shag gepraat. Thuis vlug te bed.

Maandag 31 juli   54e week - 9

De laatste dag van de maand Juli zeer lang blijven slapen. ( ½1)

De nieuwe lagerführer heeft voor eten gezorgd uit de keuken

(goede regeling).

Vannacht weer Sechser aufbohren

Dinsdag 1 augustus

Augustus

Alweer een hele maand, de 12e om!

Nu zitten we hier een jaar, waarin veel gebeurd is.

Maar volkomen ongedeerd ga ik het tweede jaar in, naar ik hoop, nog veel meer gebeurt, en waarin ik ook weer naar huis mag terugkeren.

Vannacht weer lekker gewerkt en weer veel Frans gepraat, wat al veel beter gaat.

Woensdag 2 augustus

Vanavond weer te werken downe stemming

Soms – dan kan het me zo te veel zijn dan zit het me tot hier.

Zo ook vanavond weer (2 Aug)

Om te beginnen al niets te roken en dat met nachtdienst, dus zeker weten dat ik vannacht weer ben overgeleverd aan een verschrikkelijke slaap, een der ergste vijanden hier.

En dan was er natuurlijk weer geen stoel bij mijn machine, dus nu een kistje zoeken, en een kruk zonder leuning, zodat ik weldra een stijve rug zal hebben.

En de Kübels zijn ook weer schaars, ook al om vechten en schooieren.

Al met al, soms kunnen m’n zenuwen het haast niet meer hebben. En als je dan wat piekert, ja, dan weet je wat dat zeggen wil: eenzaamheid.

Soms wil je huilen, dan weer wil je vloeken en het verder verdommen, dan praat je je weer wat moed in en vlak erna denk je bitter aan die nog thuis zijn en straks zorgeloos naar bed gaan,

(naar hun zachte bed met schone witte lakens en een fijn hoofdkussen ) en niet een opgerold jasje, terwijl ik de heel de nacht kan werken; 12½ uur lang, omdat er ook nog luchtalarm in te halen is van zaterdag)

En twee uur later ben je alles weer vergeten, omdat je werk zo lekker vlot.

Donderdag 3 augustus

Vannacht ging het weer prachtig op de fabriek. Alleen niets te roken. ’s Morgens met de doofstomme Gunther naar huis gewandeld.

Vrijdag 4 augustus

Weer heet weer vandaag en voel me lui, dus niets opschrijven.

Zaterdag 5 augustus

Vanmiddag inkopen doen met Jaap en Jan Zoon, bij Degenkolb.

’s Avonds zeer lang op gebleven en gezongen, genaaid (verkenners-wintershirt) om half twee pas te bed.

Zondag 6 augustus

Overhaast opgestaan om 9 uur en gauw wat eten en aankleden, en met Jean Jobin naar Central theater, naar “Juif Yüss” (in het Frans) prachtfilm, wel met veel propaganda.

’s Middags naar Grone, naar ’n Frans toneelstuk “Malike Peroot et son mari”. Zeer heet in dat rotzaaltje. ’s Avonds vroeg naar bed.

Maandag 7 augustus 55e week - 10

Om kwart over vier al op en lekker bijtijds op de fabriek.

Fijn gewerkt; on half 3 al fertig.

’s Avonds met Kees aardappels koken.

Dinsdag 8 augustus

Weer vroeg op, en weer “heerlijk” aan het “Sechser Aufbohren”.

’s Avonds havermout

Woensdag 9 augustus

Wederom fijn gewerkt.

’s Avonds was in de week gezet verder is er niet veel gebeurd.

In Frankrijk woeden zware gevechten, in Italië en Rusland niet minder, na 2 maanden van inleiving.

Donderdag 10 augustus

Vandaag geld gevangen: 120,98, dus we kunnen aan het opmaken ½12 luchtalarm

Vrijdag 11 augustus

Vandaag weer goed gewerkt; ’s avonds niet te douchen, maar inkopen doen ’s avonds half 12 luchtalarm

Zaterdag 12 augustus

Gewerkt tot 1 uur. Maandag gaan we weer langer werken!

’s Middags schrobben, en prettige middag gehad.

’s Avonds Anzug uitwassen met Jaap samen.

Om half 12 luchtalarm, buiten gestaan.

Zondag 13 augustus

9 uur op – met Jan Zoon naar de kerk, en dan naar de keuken (bloemkool) ’s Middags werkpak strijken.

Chocolademelk koken. (pijp gemaakt van alu-staal)

’s Avonds spreken met Jan Zoon over een nieuwe telefoon langs radio weg (omgekeerd zoeksysteem der golflengte) en dan naar Grone, leuke avond. Aardig gezang, buikspreker, goochelaar

occarino, zangeressen, in een woord goed.

Zingend gearmd naar huis. Thuis: luchtalarm om half 12

Maandag 14 augustus   56e week - 11

Om 12 uur pas op.

Napraten over gisteravond en enige kaarten schrijven, naar Clemens en naar tante Anna. En dan alweer te werk.

Aardappels koken voor Fransoos.

“Vandaag” aan de 2e machine, zelfde werk, omdat mijn boor stomp is. Ik had er vanavond weer eens knap genoeg van, en vanavond nacht heb ik zitten sterven van de slaap. Eenmaal ben ik bijna omgevallen! Pakketkaart!

Dinsdag 15 augustus

Om 6 uur eerst op pakket uit: niet goed terecht, vanavond eerst naar Güterabfertigung. Lekker slapen tot 3 uur.

En dan bij stralend mooi weer alweer op pad.

‘s Morgens is het evengoed alweer zeer koud, en het is goed te merken dat er alweer een zomer ten einde gaat spoeden waar je niets aan had.

Doch des te beter, hoe harder de tijd gaat hoe beter; want hoewel ik me hier nu aardig kan schikken, ik heb meer dan genoeg van dat slaven drijven, en van die Einrichters die nog stommer zijn dan het beroemde achtereind, en jij bent maar

de dupe.

Enfin er is weer een pakket, en daar heb ik vannacht maar op geteerd. Maar anders had ik helemaal het eind gekregen!

Woensdag 16 augustus

De Geallieerden zijn in Zuid-Frankrijk geland! Verder weinig beleefd.

 

Geen angelus klinkt uit de verte

Geen tonen zo zuiver, zo schoon

Maar moedertje knielt op de drempel

En bidt voor haar jongen, haar zoon

Een traan druppelt er neer op haar handen

Gevouwen in vurig gebed

Terwijl ze vlug om zich heen blikt

Of iemand misschien op haar let

Donderdag 17 augustus

In de schuilkelder begin ik Jan’s verjaardag.

Stil wordt een enkel gesprek gevoerd, anderen zitten gebukt gebogen in vluchtige slaap, de stap van de luchtbeschermingsmannen klinken nu en dan door de holle ruimten onder de grond. Luchtalarm!

En diep in mij denk ik aan thuis, aan Jan, aan moeder, vader, allen. Die liggen nu rustig te slapen. En over acht uurtjes zullen ze opstaan, en elkaar feliciteren, want Jan is immers jarig?

En als alles hier weer goed afloopt zal ik dan al fijn liggen te slapen.

’s Middags kadetjes gekocht, en die ’s nachts opgegeten met echte Holl. Kaas.

Vrijdag 18 augustus

Vanmorgen ander werk, want geen materiaal meer.

Maar niet veel gedaan, want ik voel me niet erg lekker.

Goed geslapen vandaag, maar voel me niettemin hopeloos beroerd. Eet niets. Vanavond niet te werk. Rotmisselijk

Zaterdag 19 augustus

Hele dag op bed – niets eten – beroerd

Zondag 20 augustus

Hele morgen voor dood op bed, jongens maken verdomd veel herrie gloeiend heet weer veel vliegen   ’s avonds iets beter.

Maandag 21 augustus   57e week - 12

Vreselijk beroerd vandaag. Eindelijk ontlasting: diarree.

Zo heet vandaag. Knap op van echte thee

Dinsdag 22 augustus

’s Morgens naar dokter Arndt. Schrijft me gezond: totale oorlog!

Ben niettemin nog lang niet goed, heb erge maagkrampen, nog echt ziek, en weer zo gloeiend heet.

Dan voel je wel dat je niet thuis bent hier, dan merk je wat eenzaamheid is, een warm hart, en wat je te verwachten hebt in dit prachtland.

Enfin vanmorgen zwiebach gekocht (wij in Holland zeggen toast), dat is als beschuit, dus goed. Erg van opgeknapt.

Bovendien kwam er een fijn verfrissend windje .

Heerlijk met Mook in de schaduw gelegen, die vertelde van het Nederl. Soldatenleven. Die arme jongen zit alweer

onder de etterpuisten.

’s Avonds samen met hem aardap. gekookt en fijn gegeten en de avond was op de stoep rap om. Kon echter niet in slaap komen, dus weer er uit, en dagboek bijwerken.

Morgen begin ik dan het 4e deeltje. God geve dat daarin het eind moge vallen.

 

Als we eerst maar 12 weken verder zijn, dus omstreeks de verjaardag van onze Frans, dan schieten we naar ik tenminste hoop al aardig op.

De Geallieerden naderen immers Parijs en dat is net halfweg na 2½ maand.

Rap gaan er dus 12 strepen aan de kastdeur, af te kruizen op 12 Dinsdagen, en dan zullen we wel weer verder zien!

Wie weet, en God geve, want zo kán het haast niet langer.

 

WORDT

HELAAS

ALWÉÉR

VERVOLGD.

 

Een jaar ben ik nu al hier in Duitsland!

Heel bijzonder dank ik U, mijn God voor al Uw weldaden, genaden, en Zegen dit jaar van U mocht ontvangen.

De tijd vóór ik weg moest ging ik dagelijks naar de kerk en ik heb toen veel tot U gebeden om me toch in mijn vaderland te laten.

Maar ook bad ik ,dat niet mijn, maar Uw wil moest geschieden, en dat Gij steeds dat met ons laat geschieden wat voor onze ziel het beste is.

Daarom dank ik U voor dit afgelopen jaar.

Vanwege het vele lief, tot sterking en het vele leed tot uitboeting.

Ik weet, o God, dat dit jaar voor mijn ziel vruchtbaar is geweest, veel vruchtbaarder dan wanneer ik in mijn vaderland was gebleven.

En om de ziel is alles toch begonnen.

Daarom  o, God, zal ik mij verheugen ook verder uw H. wil te mogen volbrengen.

Maar ik bid en smeek u, mijn ouders en allen die mij dierbaar zijn te zegenen en te sterken. Spaar hen Heer, en spaar ook mij.

Zo vele gevaren bedreigen mij hier nog veel meer dan ik zelf wel weet maar ik weet wel, dat ik verloren ben als Gij uw hand van mij af trekt.

Ik draag u dit tweede jaar op, evenals het eerste, tot uitboeting, tot als een offer van mijn liefde tot U, en tot meerdere eer en glorie van U, mijn Heer en mijn God, door alle eeuwen der eeuwen

AMEN

 

EEN JAAR BEN IK NU
IN DUITSLAND, EN
IK DANK U, MIJN GOD
VOOR AL UW WELDADEN
GUNSTEN
EN GENADEN
DIE IK
IN DIT
JAAR VAN
U MOCHT
VERKRIJGEN
IN HEB SPIJT OVER
MIJN MISSLAGEN
OMDAT IK U DAAR-
DOOR BELEDIGD HEB
MAAR IK ZAL
HIER ALLES UIT
BOETEN,
EN IK BID EN SMEEK
U, MIJ STEEDS STER-
KER TE MAKEN, TOT UW EER EN UW
GLORIE - AMEN

Financien en schulden

Van Mook geleend Rm 30 31 mei - 12 Juni 20 terug

Boerie krijgt 3,70 M klaar 27 Apr 31 Mei

Wim Bode krijgt 3 minus 30 pf = 2,70

Fok krijgt 8- pf

Spek krijgt RM 2 klaar zetten


Van Mook 10 RM – nog terug betalen

Kobus krijgt nog 2 RM van de cantine (12e / 6e)


Van Jaap: Jan Zoon: 25 RM