Deel 2 (1 december 1943 - 24 april 1944)
Contact

 

 

Mijn dagboek

uit Göttingen

deel 2

 

WIM BREUKING

 

 

 

 

 

 

 

2 DECEMBER 1943     nr 16

 

 

Alles ter ere van den Vader, die mijn Schepper is; van den Zoon, die mijn Verlosser is; van den Geest, die mijn Leidsman is, en van de Maagd, die mijn Moeder is.

…   …   …   …   …   …   …   …   …   …   …   …   …   …   …   …  

Woensdag 1 december

Om half elf op; meteen maccaroni koken en zitten lezen.

Brief van Jan Brölman. Ton Elias zit in gevangenschap te Compiègne, schrijft hij. Tent vegen, dagboek bijwerken, nadat de soep opgelepeld is, en dan te werken. Ditmaal vlogen de uurtjes weer om, en Paula’s kleine verjaardagje is weer voorbij.

’s Avonds nog 4 boterhammen met jam, en slapen geblazen.

 

Donderdag 2 december

Zeven uur op; Jaap heeft de kachel al aangemaakt, zodat het lekker warm is. Maccaroni en meelpap gemaakt en lekker opgepeuzeld. Net als gistermorgen gelezen (ontmoeting onder zee).

Vijf over elf: vooralarm (stralend weertje) Eten in de

cantine (koolraap met aardapp door elkaar) en te werken.

Om kw na 7 vooralarm, kw voor 8 luchtalarm,

In de kelder gezongen, met de Russen, Half elf alles veilig.

Gauw saubermachen, Presslinge wegrijden en vlug naar huis.

Met 4 boterh. En ’n sigaretje te bed.

 

Vrijdag 3 december

Elf uur opgestaan, buiten valt natte sneeuw dus niets gedaan. Sigaretje roken, 2 boterh. Eten met metworst.

Dagboek bijwerken bij de kachel, die heerlijk snort. Nu ga ik me wassen, waar ik tegen op zie vanwege de tocht door de modder, naar het washok, maar het moet.

Om 2 uur te werken, wat naar m’n zin ging.

Als we om 10 uur thuis komen, zijn Piet Ruiter en Jan Vliek stomdronken. Jan heeft een vrolijke bui en is lollig o.a. heeft hij de tafel “gemaakt” die nu als brandhout in de hoek ligt maar Piet wil vechten. Wat een klerentroep met die spiritus.

 

Zaterdag 4 december

De hele troep om zes uur op: het vriest buiten.

Eerst wordt de tafel gemaakt. Met Kees om 9 uur naar Völke, en thuis nog een stevig eind brood opgegeten met oranje jam.

Om 2 uur te werken, tot 10 uur, handen goed wassen, want morgen Zondag, Brief van Kap Snoeren

 

Zondag 5 december

Om half elf naar de kerk, op weg waarheen brief van thuis (belofte v.e. pakje) en van Clemens, alsmede twee

smokkelbrieven ter vertaling, dat geeft zes markjes extra, voor ’n stuk brood.

Terug uit de kerk brieven lezen, aardapp. met boterjus gegeten, wat op bed, wat roken, wat rondlopen en aardapp met gehakt, waarna verzadigd. Vroeg naar bed, wat zwammen, Boerie vertelt van het boerenleven (hij en de 16 meiden, Hij en de vrouw van z’n baas).

Daarna komt om elf uur Kees weer met ’n meid thuis, en kruipt er mee in bed. De hele troep in beweging.

 

Maandag 6 december 20e week

Half zes er al uit, goeie zin. Het vriest nog steeds.

Om kwart na acht umschalten, en met Wim Bode Houtig en v. Maaren naar het Güterbahnhof, waar we een wagon stalen staven moeten lossen. Stevig werk waar je warm van wordt.

Om 2 uur in de fabriek terug, handen wassen, en gortsoep in de cantine eten.

Thuis graven aan de schuilkelder, zodat ik me zeer rozig voel.

Een pannetje karnemelkse pap smaakt best. Daarna aardappelen en koolraap schillen, in afwachting dat ik koken kan. (Fok en Kees bakken pannekoeken), dagboek bijwerken. Dan aardappelen koken en koolraap, wat ik nu nooit meer doe. Smaakt me niets lekker. Vroeg naar bed, want hele dag hard gewerkt, en al een paar dagen een slijmhoest.

 

Dinsdag 7 december

Hele nacht gehoest. Blijf vandaag thuis; voel me ook

niets lekker.

Om half een opgestaan en boerenkool met aardappelen, die Boerie heeft gehaald in pannetje uit de cantine, opgegeten. Vanmiddag rondgehangen, kouwelijk.

Om half vijf even boodschappen doen 1 bam 4 pd aardapp en 500 gr gesneden brood, alsmede 1 ons heerlijke leverworst. 

Andere jongens gaan net in de stad eten als ik thuis kom, ik geen geld (shag!!!) en bovendien nog aardappelen en meeljus.

Kon zodoende krap tot vrijdag uitkomen. Nu staan de piepers en het meeljustje op, de kachel brandt weer niet daverend, ik alleen thuis, dagboek bijwerken.

Gelukkig dat ik vandaag ziek was, want Wim moest kolen laden op de fabrieksbinnenplaats! Brrr.

Na het eten naar bed, jas over m’n voeten en heerlijk warm maffen, wat me goed doet.

 

Woensdag 8 december

Nog krank. Laat opgestaan, Boerie haalt soep voor me (koolraapsoep) en ik eet m’n laatste brood vast op.

Wim komt thuis met bericht: Maandag weg bij de machines, naar de boorderij. Uit met de 8 urige werkweek: om de week om zes uur opstaan en twaalfurige nachtdienst. Maar allee, we zullen wel zien.

Het kwam er vroeg of laat toch van.

De hele troep heeft niets meer te eten, allemaal honger, honger, honger. Bah, wat een beweging.  Was het maar afgelopen!

Enfin, ’s avonds nog een paar piepers, dwz drie aluminium bordjes

en dan, na nog wat rondspaunkeren, te bed.

 

Donderdag 9 december

Al vroeg wakker, dus bijtijds op, zodat ik voor zessen al in de hall sta. Gisteren kwam Wim Bode thuis met het bericht dat we van  onze machines weg moeten.

Dus het is er toch van gekomen. Vanaf maandag in de boorderij. Dat betekent: om de week vroeg op, en om de week nachtdienst van vier tot vier. Ziet er gekloft uit. Maar enfin, dan zitten we weer wat safe, en het beviel me toch al niet meer zo achter die Herlage Pressen.

Willi Sölter is weer terug van de Militär en Willi Drege komt dan aan mijn Grauwtje: Karl Bleier aan de middelste, enz.

Vanmorgen tot twee uur niets gegeten dus het eten in de cantine: goed garenstamppot aardapp- stechrüber met Gulasch, smaakte perfect.

Dan naar huis, niets meer te roken, en nog slechts vijf kartoffels). De middag wat omhangen, dan de aardappels koken samen met de ijlbode, en om zes uur reeds te bed, met een handje paardebonen dagboek bijwerken.

Vrijdag 10 december

Normaal gewerkt aan m’n oude Grauwtje dat vijf maanden de kost voor mij heeft verdiend. ’s Avonds alle inkopen gedaan bij Völke. Brief van Vader en Moeder van Langemeyer, en weer twee vertaalbrieven.

Krijgen ’s avonds 90 sigaretten Afd cantine.

 

Zaterdag 11 december

Laatste keer aan de Herlage Pressen – voorlopig.

Daar mijne kaput was aan de spanriem, aan nr 8 gewerkt – zonder buren (krank) zonder einrichter (krank)

Brief van Vader en Moeder – Pakje! (7 kg!!) Maandag halen!

Hele dag niet erg lekker, Nu en dan duizelig, en veel hoesten. Koud.

’s Middags hele middag te bed – slapen.

’s Avonds pannekoeken bakken.

 

Zondag 12 december

Half elf naar de Kerk. Het vriest nog steeds flink. Hele dag thuis gezeten.

S Avonds vertaalbrieven vertaald, dan rap te bed met ’n pannekoek en ’n sigaretje.

 

Maandag 13 december  21e week

Elf uur op, wassen, ontbijten, pakje halen.

Zat van alles in: kaas, cacao, koekjes, wc papier, suiker, bonbons, havermout, griesmeel, zeep, Wehl’se tabak verruild voor sigaretten, en TSK shag!) Dik tevreden!

Na Fok die ziek is, te hebben verteld van het schoolleven, te werk om 4 uur. Prachtboormachine, en het werk ligt me goed (dunne vingers) Om 3 uur dan ook klaar.

Makkelijk is dat de Russen de rommel opruimen voor je!

Thuis gauw te bed.

 

Dinsdag 14 december

Jopie Boele komt me wekken uit m’n nadoezelen: weer ’n pakket! Blijf nog wat liggen, dan opstaan, sigaretje en havermout koken. Dagboek eindelijk weer eens bijwerken.

’s Middags pakje halen: bevatte weer veel goede gaven: kaas, klontjes, basterdsuiker, mosterd, appels, gort, 1 pakje Cousis 10 pakjes vloeitjes, maccaroni, zodat alles weer prima in orde is.

’s Avonds weer te werken, in de pauze naar huis, haferflocken uit Holland koken met Hollandse suiker.

 

Woensdag 15 december

Niet eens naar de cantine vanwege de vele havermout die ik gegeten heb. Verder weer normaal werken

 

preek van zondag l.l.

 

 

WIR LEBEN

IN EINEN

GANZ GROBEN

ADVENT!

 

nl. de oorlog

Donderdag 16 december

Naar Weende geweest, en nog net op tijd op de fabriek.

’s Avonds om half 8 luchtalarm tot half 10. Toen meteen naar huis; pap koken, boterhammen snijden om 12 uur.

 

Vrijdag 17 december

Heel normaal gewerkt in de afgelopen dag. Met Jaap laat naar de cantine, de koolsoep beviel me vandaag niets goed.

 

Zaterdag 18 december

Om vier uur thuis; geen licht.

Met ’n paar bonbons te bed. Lekker uitslapen.

’s Middags naar Weende, na veel gymnastische oefeningen. ’s Avonds weer. Laat naar bed, kan niet in slaap komen.

 

Zondag 19 december

10 uur op – scheren! Toen met Boerie naar de Kerk (komen onder de preek). Dan meteen naar huis toe, en boterhammen, met leverworst, kunsthoning, jam, zodat het weer prima was.

Daarna op bed liggen met Boerie en vertellen van padvinderij leven.

’s Avonds maccaroni koken uit Holland, dan dagboek bijwerken, wat tijd werd. Nu nog wat zien te eten, en dan te bed, want morgen vroeg op!! (bah). Vandaag regen en wind.

’s Avonds nog bal na, want die meid kwam weer “overnachten”, ditmaal bij Fok

Maandag 20 december 22e week

Om half zes alweer op, en te werk, ging wel, alleen was het aluminiumverhoginkje van m’n stoel weg.

Daarom stijve nek, stijve schouders, stijve rug, stijf achterwerk, alles stijf; ’s Avonds 4 uur thuis met koppijn. Neem dan aspirinetje, en wat slapen.

’s Avonds nog luchtalarm, waardoor wakker. Wat eten en dan met andere jongens praten over de eerste dagen dat we hier waren. Half elf taptoe.

 

Dinsdag 21 december

Weer goede stoel, mét aluminium erop. Geen stijfheid vandaag, of koppijn, maar wel bijzonder slaperig. Dus alweer ’n andere reden om Keine Lust te hebben, waar echter niemand zich mee bemoeit. Dat is daar dan ook nogal mooi.

’s Middags in de cantine aardapp met maccaroni en vlees; ’s avonds spek: ….

Zeer voldaan dagboek bijwerken, en nu te bed. Eerst nog even brood snijden voor morgenvroeg en dan duiken!

 

Woensdag 22 december

Net als gisteren – koppijn – strakke ogen. Om 4 u. meteen slapen. Luchtalarm – Halen met Fok en Jan Zoon de eerste dagen nog eens op. Vroeg te bed.

 

Donderdag 23 december

Laatste morgen van vroeg opstaan – voorlopig!!!

Weer strakke ogen. Bonkaart – toelagekaart en salaris halen (RM 72-) ’s Avonds naar Weende met Theo – krijgen zakje koekjes.

In bed zingen tot 12 u (huilde)

 

Vrijdag 24 december

Nites Rabot vandaag. Laat op. Goed wassen, scheren. Naar Weende inkopen doen. Thuis eten geblazen. Daarna met Jaap er op uit, eten bij 3 Liliën (2x) en dan naar de kapper in Göttingen. Komen vervolgens Jan Zoon en Wim Bode tegen. Slenteren nog wat rond, dan naar huis.

Dagboek bijwerken na wat eten (witte brood met leverworst).

’s Avonds werd de avond eerst melig. Maar na enige tijd zijn we fijn gaan sporten. Tafel opzij, ’n paar stromatrassen op de grond en daar ging ie! En na afloop in bed zingen.

 

Zaterdag 25 december – KERSTMIS

Om 9 uur op, en na ’n half witte brood met worst of jam enz. naar de Kerk. Plechtige Mis, aardige preek. Verscheidene niet Kath. Jongens van onze kamer waren ook meegegaan. ’s Middags shag. Met Jan Zoon naar de fabriek.

Later naar ome Toon, ’n punchje pakken, spreken Italianen.

Thuis pannekoeken bakken. Normale

avond – net als elke zondag.

 

Zondag 26 december

Tien uur op – naar de Kerk. Niet te laat. Na de Mis naar Städtschranke. – witte koolsoep.

Laten wegen: 126 pond (6 pond aangekomen).

Daarna naar de Kino (Peterle) waarna weer naar Städtschranke

(1 Bier – saaie troep). Weer gauw weg, naar de Barak.

’s Avonds Greetje bij Boerie.

 

Maandag 27 december   23e week

Lekker lang uitslapen. (1 uur!) Om 4 uur te werken.

Ging stukken beter, maakte meer dan m’n tax.

 

Dinsdag 28 december

Tante Ans jarig. Net als gisteren vandaag. Werk ging weer prachtig.

 

Woensdag 29 december

Het is nog steeds zacht weer, en het is te hopen dat het nog wat blijft.

Er is kans dat Jaap en ik een kamertje kunnen krijgen. Dat zou nog steeds fijn zijn; weg uit het Lager, goed pak laten aanrukken, ondergoed naar de wasserij, het levenspeil zou behoorlijk stijgen, wat betreft sauberheid. Laten we het beste ervan hopen.

Vandaag lekkere erwtensoep inde cantine.

Om 4 uur voor de laatste keer van het jaar

te werk.

Zat vannacht aan een der grote boormachines. Half 8 – half 10 luchtalarm

 

Donderdag 30 december

Níachs rabótte! ’s Middag kolen halen, nadat met Boerie en Spekkie naar Weende geweest.

’s Avonds niet erg lekker – kouwelijk en rillerig naar bed.

Niettemin verteld van zeiltochten aan Boerie.

 

Vrijdag 31 december   sneeuw

Om zes uur wakker. Boerie vertelt tot 8 uur.

Blijf hele dag zowat in bed. Voel me melig. Shag!

’s Avonds akkertje genomen – van opgeknapt. Niettemin weldra weer onbehaaglijk en rillerig en om 10 uur te bed en proberen te slapen, wat niet erg lukte.

Slapende – wakende, of liever  dromend en biddende ging ik het nieuwe jaar in,

1944

Waar we allen het allerbeste van hopen.

Ik draag het op met de vreugde, de pleziertjes, de tegenslagen en het leed, dat het ontegenzeggelijk met zich mee zal brengen; aan onze Schepper, Verlosser en Behoeder, God den Heer, Wiens verheerlijking het doel is van ons hele leven, en lijden

JAAR VAN OORLOG

 

 

1944

 

 

JAAR VAN VREDE?

 

 

 

 

Zaterdag 1 januari 1944    NR 17

Het jaar werd al goed geopend – ik ziek – in bed. Jongens wensen elkaar allemaal gelukkig Nieuwjaar. Dan slaan ze aan het zingen, en hossen. Onze kamer gaat echt er (goddank) snel te rusten. (Greetje – 7 maal) Zodoende toch nog pas 4 uur als alles rustig is. Om half twee pas wakker, en opgestaan.

Heel de middag en avond wat rondgedreumeld en gehannesd, en ’s avonds uit meligheid tamelijk vroeg naar bed. (sneeuw vandaag)

 

Zondag 2 januari 1944

Niet naar de kerk – nog steeds niet in orde. Voorlopig nog best te roken. Was weer een verrot saaie dag. ’s Avonds ’s Nachts LUCHTALARM.

 

Maandag 3 januari 24e week

Zes uur op – naar de boorderij – zit aan ’n zeer grote machine, bij gebrek aan materiaal voor m’n eigen. ’s Avonds  ’s Nachts LUCHTALARM

 

Dinsdag 4 januari

Te laat! Werk weldra aan een revolverboor. Dag vloog om.

De tijd gaat trouwens in de boorderij toch al veel vlugger, zeker vanwege de iets langere diensten. ’s Avonds fijn vroeg slapen. Ongelooflijke modder langs de barak.

 

Woensdag 5 januari

Kom mooi op tijd. Het vroor stevig, en er viel weer sneeuw.

Kom aan een borenbreekmachinetje Presteur zo goed als niets.

Dan aan een revolverboortje, aan de machine buiten gevecht te hebben gesteld. Er komen Ital. krijgsgevangenen aan in de barak die nieuw bij is gebouwd.

Donderdag 6 januari

Fok schijnt iets aan z’n buik te hebben v. Greetje. Jan Zoon ook.

Vandaag weer zanfen senken, met veel succes.

Groot pakket uit Holland; met vispastei, ’n pan, herenbaaitabak en fijne kaas.

 

Vrijdag 7 januari

Vandaag niet werken, maar naar het Justizamt, als tolk. Moest er 9.¾ uur zijn. Stond n.b. om half 10 op, en ongeschoren, ongewassen, ongepoetste schoenen, ongestreken overhemd, vlug eropuit, kwam veel te laat, liep nog goed af, maar: “Die Sache is schon erledigt, derr Mann konnte Deutsch.”

’s Middags om 12 uur kreeg Spek ’n dwangbevel voor inkomstenbelasting 1942!! Samen met hem eropuit naar het Finanz amt. Gesloten, regen en om 4 uur nog eens.

Met veel succes: zodoende toch nog gedolmelscht.

’s Avonds met Jan Zoon naar Völke.

 

Zaterdag 8 januari

Laatste keer om zes uur op in m’n eentje. Weer zapfen gesenkt.

Af en toe een prima pijpje baai opgestoken!

’s Middags wat lummelen, ’s avonds zeer laat opgebleven (half 2)

Zondag 9 januari

Moeder jarig.

Om half twaalf opgestaan, en aardapp koken.

’s Middags maccaroni koken en vervelend op bed. ’s Avonds pannekoeken met gist! Groot succes ondanks zout vergeten.

 

Maandag 10 januari 25e week

Om half elf op; naar Völke. Er ligt weer eens natte sneeuw, toch is het opklarend weer.

Vier uur te werken. Na een poosje zapfen senken is alle materiaal op, en ik kom aan het borenbrekertje.

Half pakje shag en hard gaat ie.

 

Dinsdag 11 januari

Snip en snip verkouden. Om 12 uur opgestaan: luchtalarm.

We zien grote massa’s tommies overstormen (ik zelf zag er slechts ongeveer zestig). Even later weer vooralarm, daarna nog eens vooralarm. Intussen vast fijne maccaroni gekookt voor 8 uur. Werkte weer aan de 3 mm boor voor Halterahmen.

 

Woensdag 12 januari

2 uur pas op. Kachel aanmaken en niet naar de cantine.

Gort koken nog wat op bed liggen en dan alweer te werken aan het lieve boortje. Om half één al klaar.

 

Donderdag 13 januari

Om 4 uur thuis, en eerst eventjes 2 ons

worst opgegeten, dan te bed en slapen tot 2 uur.

Opgestaan, kachel aanmaken gort opzetten naar de cantine (erwtensoep) en thuis gekomen is de gort klaar.

“Proef” er vast wat van! Dan fijn nog wat op Jan Zoon z’n bed liggen., en om 4 uur alweer te werken.

De tijd gaat hier fijn snel. Weer aan het 2,6 mm boortje.

Krijg te horen: Maandag weer aan de Herlage-Press, ditmaal nr. 8, in zaterdagnacht hoeft geen arbeid v/d feestdagen ingehaald te worden, vanwege groot te kort aan materiaal. Dus dat loop ik mis! En nu nog één nacht “boren”. Dan is het all right.

Om vier uur met ’n Cousi v. Jopie de Vroege naar bed, en slapen tot een uur.

Dan meteen 700 gr brood en 200 gr leverworst halen, waarna in de cantine zuurkool eten.

Thuis daverende pan gort gekookt, voor 2x. Dan het tweede en laatste blikje vispastei opgegeten met een lepeltje.

Op bed (van Jan Zoon) nog wat dagboek bijwerken.

Nog steeds geen sigaretten en dat is heel erg.

Laatste maal te werken in de boorderij. Om half 8

Nog eventjes luchtalarm tot half negen.

Op het einde helemaal geen zin meer en nog maar wat getreuzeld. Maar aan alles komt een einde aan.

 

Zaterdag 15 januari

Om 4 uur klaar. Na het handen wassen nog wat praten met den Duitser Albert en dan slapen tot half drie.

Opstaan en na wat eten meteen naar Völke met Wim Bode.

Onderweg bij Gasthaus Koch ein Heizgetränk gepakt.

Verder de dekens gelucht en uitgeklopt en ’s avonds om 9 uur maffen. Kan echter niet in slaap komen (nachtdienst gewend)

 

Zondag 16 januari

Om half elf wakker: niet naar de kerk!

Aardappels koken met spek en ’n uitje en dan op Piet’s bed kousen stoppen. Dat wil zeggen: een paar hersteld, door er een stuk bij de enkel over de hiel uit te nemen.

Zodoende veel succes: weer nieuwe kousen!

’s Avonds brief schrijven naar Han van der Heyden en dan slapen.

Maandag 17 januari 26e week

Om één uur pas opgestaan. Naar de cantine: bandnudel met aardapp. ’s Middags wat rondlummelen, als de anderen VOOR DE EERSTE KEER NAAR DE BOORDERIJ vertrokken zijn, rustig brief naar Clemens schrijven die niet geheel klaar komt.

Dan lezen in Pallieter van F. Timmermans.

Vervolgens grauwe erwten koken, opbakken met spek en margarine, en om zes uur te bed; slapen tot half 10.

Dagboek bijwerken, nog wat omhangen en dan alweer te werken: voor 8 uren.

Mijn machine ligt uit elkaar (m 8) doch door ziekte van Willie Dreege is het mogelijk dat ik aan m 7 werkte. Moeilijk in beweging te brengen! (steeds vast) Onze Einrichter is tegenwoordig: Biefstukje

 

Dinsdag 18 januari

Spekkie kwam om half 12 nog een sigaretje brengen en langzaam maar zeker wordt het zes uur. Dan snel handen en 1 zakdoek wassen, naar de barak en slapen.

Ongeveer half negen geweest; de portier en Werschutzcommandant komen aluminium zoeken. Loopt voorlopig goed af.  Verder maffen tot half een.

Opstaan – naar de cantine Steckrübensoep. Daarna op bed liggen, en om half vier onder een mals regenbuitje inkopen doen.

Dan gaan de andere jongens alweer te werken, en ik ga lezen in Pallieter.

Om zes uur grauwe erwten koken, daarna opbakken met boter en vette worst. – smaken prima, maar nu naar bed wat slapen.

Om half 5 wakker. Aankleden, brood snijden (als ik uitkijk kom ik uit met m’n brood) nog wat rondhangen en dagboek bijwerken; en dan alweer naar de fabriek.

Weer aan machine 7.

 

Woensdag 19 januari

Na een rustige nacht zonder al te veel rokerij (één cousi v. Floris Bushof) om zes uur fijn slapen.

’s Middags de laatste maal naar Ome Toon die ook wordt eingezogen, een laatste punch drinken.

Thuis aardappelen koken en in de boter opbakken. Shag van Boele! Wat op bed liggen – geen slaap. Praten met Wim Bode.

Dan dagboek bijwerken, en alweer ongeveer te werk.

Het bevalt me hier tegenwoordig best. Vooral nu die druktemakers ongeveer allemaal lang diensten hebben is het heerlijk rustig.

Zo zal het hier best zijn uit te houden.

Morgen brief naar huis schrijven om hangslot, vloeitjes, padvindersmes en baaien hemd voor vortlappen.

En ’s avonds weer te werk. Daar Willy Dreege echter

weer “beter” is, vannacht stanzen. Om zes uur

 

Donderdag 20 januari

Vrij moe en afgemat handen wassen en te bed, slapen, slapen.

’s Middags brief geschreven naar huis, naar Snoeren en dan weer gauw wat slapen, want om 10 uur weer werken.

Machine nr  8 is weer in orde, dus daaraan. Moet telkens gesmeerd worden, van 8-9 luchtalarm.

 

Vrijdag 21 januari

Een dag als alle anderen: bitter, en zonder geestelijk voedsel.

Dat altijd zelf te produceren is moeilijk, zo heel erg moeilijk. Volhouden maar weer Wim, door alles heen! Ook dat komt wel in orde.

’s Middags naar Völke, inkopen gedaan.

Vooralarm in de fabriek luchtalarm in de stad 11-12 uur.

 

Zaterdag 22 januari

Weer net als altijd het geestdodende leventje.

 

Zondag 23 januari

Om zes uur ??? – wassen en naar de barak gauw slapen want om 2 uur weer beginnen!

Met een hevige voorjaarsstorm, die me komt troosten (de winter schiet al op, brult hij) en die me droevig maakt (hij doet me denken en peinzen over ’n fijne wandeling met Frans) naar de fabriek. Opeens is al

m’n vrolijkheid en levenslust kapot.

Een groot gat zit er in en dat moet eerst weer dicht raken, verstopt door het smerig barakkenleven.

 

Maandag 24 januari 27e week

’s Morgens lang uitgeslapen; pas om half een op.

Deze week hebben we het rustig; want alle jongens zijn ;s morgens te werk, alleen Theo Wim en ik zijn ’s morgens thuis!

Soep opeten van gisteren; zuur geworden! Groot luchtalarm. We zien Duitse jagers.

Om twee uur te werk; pas om zes uur naar de cantine. Aardapp met mosterdsaus en ’n EI! Om 10 uur thuis en gauw te bed.

 

Dinsdag 25 januari

Boerie maakt ’s morgens de kachel aan (andere dienst gekregen) Kolenlijstje opgehangen.

In het verschiet ligt weer wat leuks: Brandwacht op de fabriek! Hou je gedekt.

Aardappels koken en dan alweer ongeveer te werk.

 

Woensdag 26 januari

Om half negen opgestaan en de kachel aangemaakt. Grote storm. Fijn gewassen in de kamer.

En dan naar Völke, brood, boter kopen. Dan nog even naar de slager: leverworst, en met

Boerie naar de boorderij in de Elasticstop kijken naar Jaap, Vliek, Fok en Kees, om een Anzug te vragen bij Stephan.

Echter te laat.

Thuis aardapp. koken en opbakken met boter, perfect – nog wat op bed liggen en praten over afzwaaien met Boerie: “Als ik maar eerst weer op het Stationsplein sta.”

(Boerie heeft notabene helemaal niks niemandal meer te eten!) En dan alweer te werk.

 

Donderdag 27 januari

Vandaag zal hoog bezoek komen!

De jongens hebben gisteren de barak dan ook keurig schoongemaakt, kasten opgeruimd, bedden opgeschud en de pannen spoorloos doen verdwijnen (later bleek: op het zoldertje gewiemeld) in grote groene pan (die er nog is) aard.

Om negen uur opgestaan.

Net als we de kachel willen aansteken en gauw nog even hebben geveegd, komt de lagerführer met Messerschmidt, alles keurig in orde.

Op m’n bed lag gisteren ene mooi pamfletje over geslachtsziekten enz, ik heb het bewaard. Moreel is het papiertje echter niet geheel goed daar er spijtigheid uit opklinkt over deze gevaren en onzedelijkheid. In grote groene

pan aardappelen koken, in de boter opbakken, dan eindelijk dagboek bijwerken, nog wat omhangen sigarettenaansteker die ik gisteren gekocht heb van Wallodja uit het weeghok wat proberen. Dop kaput; Willi maakt vanmiddag misschien fijn een nieuwe dop van aluminium.

Nu nog wat op bed liggen (het is nu ongeveer een uur) en dan weer naar de fabriek voor acht uurtjes.

De tijd gaat toch lekker snel.

’s Avonds luchtalarm; in de kelder gezellig met Jan Vuijk en Jaap Slager zitten praten.

 

Vrijdag 28 januari  Novene 1

Middelmatig op tijd opgestaan: storm.

Bonkaart halen, en één uur naar Völke.

Nog net op tijd terug, gauw brood met stroop eten en dan te werk.

 

Zaterdag 28 januari  Novene 2

Om half een pas opgestaan. Havermout koken, en alweer te werk.

’s Avonds in de beste stemming thuis, en tamelijk gauw slapen (shag)

want:

 

Zondag 30 januari Novene 3

Om half zes op: ik ben keurig op tijd op, want vandaag voor de tweede en laatste keer de werktijd van Kerstmis en ouwejaar inhalen.

Tien voor 12 vooralarm (buiten luchtalarm, voor de zoveelste keer) Om 2 uur Feierabend, handen hoofd en nek wassen en naar de barak.

Op Jan Zoon’s bed liggen en met de jongens (Boerie en Jan) wat gek doen.

Aardappels koken, en pan schoonmaken die blinkt als een spiegel (intussen heeft Piet er effen gauw weer aardappelen in gekookt, weer even smerig), terwijl ik wat lag te slapen.

Om ‘n uur of zeven weer vooralarm (2e x al vandaag)

Lekker vast wat geslapen, en om half elf definitief te bed.

 

Maandag 31 januari Novene 4  28e week

Bijtijds op: dwz. Half zes.

Vandaag normaal gewerkt, ’s avonds ’s middags naar Völke, brood halen en ‘s avonds

na aardappelen met quark en kümmel, bijtijds weer maffen.

 

Dinsdag 1 februari  Novene 5  NR 18

Er is tenminste alweer één maand van 144 om! (voor ik het wist, de tijd gaat nog steeds vrij snel).

’s Avonds Floris Bushoff op “visite” gezellig geleuterd.

Vooralarm (laat naar bed)

 

Woensdag 2 februari  Novene 6

Nog steeds elke morgen op tijd.

Vanmorgen echter wel wat slaperig. Cor Kraan naast me.

Eet in de cantine vier borden gortsoep.

Om half 5, na voor de tweede keer m’n ondergoed enz te hebben gewassen ’n Anzug halen, klompschoenen, voetlappen en ’n werkoverhemd (resp. RM 14 -, 5 -, - 80 en 7…)

Thuis de mouwen van dit laatste wat ingekort, en dan truitje en das uitgewassen (lauw sop) .

Toen roggepap (v. Floris) gegeten, en zodoende zeer verzadigd en tevreden dagboek bijwerken, weldra ga ik nu te bed, maar eerst zal ik nog een pijpje stoppen (met Teippen.)

Donderdag 3 februari  Novene 7

Vanmorgen hebben we ons hopeloos verslapen; we stempelden pas om vijf over ZEVEN! De Meister zat aan mijn machine, maar hij zei niet veel lelijks toen ik Entschuldigung vroeg.

’s Avonds volkomen hongeren op vier natte aardappels die ik nog had. En voor tweeën had ik ook al niets gegeten, dus logisch dat ik een heel klein beetje down was.

In de stad te eten met Boerie en Wim.

 

Vrijdag 4 februari  Novene 8

Voor 2 uur weer niks gegeten. In de cantine gelukkig net als gisteren aardappelen, met zelfs ’n eitje erbij.

’s Middags naar Völke, ’s avonds weer. Kregen sigaretje!

Bij Koch gegeten, smaakte perfect. Vroeg naar bed.

 

Zaterdag 5 februari  Novene 9

Normale dag; om 2 uur gries met cacao en suiker gegeten. ’s Avonds in de stad.

 

Zondag 6 februari  Novene 10

Om half vijf al wakker, want we moeten in het vervolg ’s zondags na de vroegdienst ook werken, van 6-12 uur.

Machine schoon gemaakt.

Om 12 uur gauw wassen en omkleden en naar de Gemeinschafts Küchen, waar ik

fijn heb gesmuld van rodekool, varkensvlees, ’n stukje spek(!) met aardapp en jus.

Vervolgens met Theo en Wim naar de kino ( de oneindige weg (Friedrich Liszt), dan naar Stadschänke. We treffen er Boerie, naar 3Liliën (krijgen niets te eten) en naar het Bahnhof (eerst boven, dan beneden) – 2 staz (rodekool met aardapp) bij vergissing 2x vlees erbij (hoofdpijn, beroerd, ga toch maar mee naar de avond kino (1e rij!, koppijn, slapen).

Thuis weldra ruzie met Fok omdat ik geen corvee heb gedaan (bij de kast van Kees – ik steeds boven- kapotte knieën en ellebogen)

 

Maandag 7 februari 29e week

Om elf uur opgestaan.

Corveeën – Janus Lage komt: we kunnen 180 sigaretten halen!! 

En dat gebeurde ook rap!

“Thuis” eindelijk weer het dagboek bijwerken.

’s Middags nog naar Völke met Dirk Kosse terug.

En dan alweer te werk, lust was er wel, maar het is altijd zo’n beetje, en het kost zoveel moeite, ach, wat voel ik me soms moe; altijd moet je jezelf overwinnen, altijd maar weer inschikkelijk, altijd maar weer alles goed vinden, altijd maar die schunnige taal.

Nog geen een Duitser heb ik ontmoet, die

deugt, slechts een hoogst enkele, zoals die ouwe grijze uit de Elastic Stop- werzingban.

En altijd maar weer vriendelijk glimlachen, terwijl ik alles en allen verafschuw uit de grond van mijn diepste binnenste.

Maar daar ligt opgesloten als een schat mijn Geloof mijn liefde, mijn hoop, en de zekerheid dat ik in Holland (weliswaar ver van hier) mensen weet die van mij houden, die hartelijkheid voor mij gevoelen.

Hartelijkheid! Meer dan zes maanden heb ik dat niet meer ondervonden. En telkens opnieuw bedel ik bij de jongens om hartelijkheid, ik zeg er niets van als ze op me parasiteren, als ze maar ‘ns één enkel keertje hartelijk wilden zijn.

Maar steeds is het weer honen, uitlachen, bespottelijk maken, sarren en hatelijk zijn.

Maar ik moet tóch nog denken: Wat heeft Christus dan al niet uit moeten staan, die toch onschuldig was, terwijl ik het heb verdiend, dubbel en dwars.

Daarom bid ik tot God, dit alles van mij te aanvaarden als blijk van liefde tot Hem, tot eerherstel, en voor tot zaligheid van mijn ziel, voor Moeder en Vader, broers en zusters, ja ook voor mijn kwelgeesten

En dat zijn de droeve gedachten die ik heb, die ik iemand die ik vertrouwen kan onder tranen zou willen uitstorten, maar het is steeds weer opkroppen, ook deze dinsdagavond, dat ik m’n dagboek bijwerk uit zielsverlangen om dan tenminste te kunnen schrijven wat ik niet zeggen kan.

 

Dinsdag 8 februari

Om 3 uur ’s middags pas opgestaan, het is nog koud, want de kachel brandt nog maar net.

Een paar boterhammen eten, en dan corvée doen. En met “lord Spleen” (5 cts roman) op Boerie’s bed, liggen lezen.

’s Avonds naar de cantine, grauwe erwtensoep, die weer veel te veel water bevat, en waar je maar twee kleine bordjes van krijgt; dus waar je niets aan hebt. En dan thuis het dagboek bijwerken. Uitvoeriger dan ik wel dacht!

Nog wat slapen en weer te werk (zoveelste keer dat ik dit zo schrijf; hoe vaak nog?) Heb last van m’n kapotte ellebogen (gaan wsch zweren!)

 

Woensdag 9 februari

Word gewekt doordat Floris me een pakketbrief komt brengen.

Om 9 uur gelijk halen (gort, maccaroni

Appels, smeerkaas, basterdsuiker, snoepjes, koekjes sigaretten, handdoek en zakdoeken.) ’s Avonds ziek  (immer Abort,) en niet te werken.

 

Donderdag 10 februari

Nog steeds ziek.

Jaap ’s avonds mijn arm verbonden en aspirinetje gegeven, sneeuw

 

Vrijdag 11 februari

Om zes uur op; Boerie maakt de kachel aan met ’n plank uit Wim Bode’s bed, daar dat van Jan Zoon geen verdere aderlatingen meer toestaat.

Fijne maccaroni koken na ’n paar boterhammen met smeerkaas. Om negen uur (ik zit achter de kachel te lezen (Sonja vindt het spoor) komt Boerie met vette bloedworst. Opbakken! Ik krijg ook twee beste plakken – bij ’n Cousi).

Verder lezen – op buttemilch uit (nicht da) en dagboek bijwerken. De hele dag op bed of achter de kachel – voel me dan ook niets goed.

’s Avonds om 10 uur slapen, in plaats van werken, bij het slaapgaanspraatje bleek dat “Bruns” in Gouda nog bestaat, volgens Jaap Asscheman.

Onrustig geslapen; gek gedroomd. Nog steeds sneeuw.

’s Middags om 2 uur kolen gehaald.

’s Avonds gezegd van de slechte stemming.

Zaterdag 12 februari

Om zeven uur op; Wim Bode maakte de kachel aan, ik deken om; boterham met smeerkaas (Hollandse!) en 3 sigaretten; dan is het half negen, en we gaan weer naar bed.

Later krijgen we “de pannen” van de fabriek! (half jaar geduurd)

Al met al zitten we hier nu 28 weken; ik denk wel: als we hier 50 weken zitten, is het uit, en we zijn weer thuis. Want Oost is Oost, en West West, maar thuis is het altijd nog effe beter

Even later haastig opgestaan; de Lagerführer komt eraan met de Betriebsobmann; doch alles is in orde – ik meteen weer een tijdje van m’n corvée af.

’s Middags rondhangen door de Stube; ’s avonds was het bepaald gezellig;

ik bakte pannekoeken

(De stemming v.d. kamer knapt werkelijk aanzienlijk op; Goddank)

 

Zondag 13 februari

Om 10 uur wakker – voel me niet goed – niet naar de kerk.

Hele dag weer thuis gebleven, ’s avonds weer pannekoeken gebakken

Maandag 14 februari 29e 30e week

Lang in bed blijven liggen. Nog krank verlang weer naar huis!

’s Avonds zit ik juist rustig met de anderen achter het kacheltje, daar komt Floris aan.

Da’s altijd wel aardig, hij kan gezellig praten wel wat langdradig maar ja) maar wat voor nieuws mijn God!

We worden woensdag ontluisd!

Een ogenblik wordt het me te machtig, ik begin bijna te huilen; maar weet het nog net te houden, door niets meer te zeggen.

Ik ga maar meteen naar bed.

 

Dinsdag 15 februari

Om half twaalf wakker.

Van Fok ’n fijne aansteker gekocht, door ’n Rus gemaakt van aluminium, het ding brandt zeer goed.

Maar dat is dan ook het enige lichtpuntje, want de hele dag wordt voorts weer beheerst door de ontluizing.

Kook fijne gort, dan wat inpakken in de koffer (ook wat “redden”) M’n God, was ik maar thuis! Holland! Thuis bij je ouders, waar je niet alleen normaal

wordt geteld (en niet veracht of als minderwaardig wordt behandeld) maar waar je zelfs verwend en vertroeteld wordt.

En dat vraag ik nog niet eens, maar God wil het anders, in mijn belang, zo geeft Hij mij de kans; een beetje flinker te worden.

Later zal ik Hem er dankbaar voor zijn, ja dat weet ik, maar God zal ook nog kracht geven om vol te houden, opdat Zijn Heilige Wil geschiedt.

En zo sliep ik toch nog blij in.

 

Woensdag 16 februari

Om half vijf waren we al wakker (het was nog luchtalarm ook) en niet lang daarna waren we er al uit. Weldra waren de bedden buiten de deur, het stro lag op een hoop, om aangestoken te worden.

Op een kar van de fabriek werden matrashullen onderleggers en koffers gelegd, de dekens werden (met Jan Vliek ertussen!) in het karretje aan v.d. Walle gelegd, en daar ging de optocht.

Na 3 kwartier waren we bij het Städtische Krankenhaus, waar de ontluizing zou plaatsvinden.

Na enig zoeken waren we terecht en weldra kwamen de ontluizers (2 man w.o. de voormalige Sanitäter). We kregen bevel ons

te ontkleden tot en met Adam, en kregen lange mantels aan.

Na lang wachten in de onverwarmde ruimte, (ons goed werd al uitgestoomd in de ketel, die gaf goddank wat warmte) moesten we ons 3 aan 3 insmeren met een antiseptisch goedje dat ontzettend beet.

Ten slotte mochten we (weer 3 aan 3) een bad nemen in één kuip (en één water, dat tenslotte grijs zag).

Daarna afdrogen en in een hok-zonder-luizen waar juist de ketel was leeggehaald zodat je niets meer zag van de stoom.

Mijn pak enz. was er nogal redelijk afgekomen.

Nu werden de koffers in de oven gepakt (maar ik was zo verstandig geweest alles in bundeltjes te pakken, die er weer net zo (alleen erg heet) uit kwamen. )

En zodoende waren we om half een zo ver dat we weer weg konden rijden naar de barak.

Bij het Zollamt met Boerie m’n pakje halen – maar: nicht da! Ik moet

naar het hoofdpostkantoor (het ligt wsch uit elkaar - of het is weg, zeggen de andere jongens)

In de barak is er geen lysol gespoten, dus morgen mogen we er nog niet in. Zo lang in kamer 5 gezeten met z’n allen; maar het duurt ons te lang (om 4 uur nog niet gespoten) 

We gaan strozakken vullen, en betrekken de kamer weer.

We kunnen geen eeuw wachten (de hele dag niemand meer geweest om te spuiten).

’s Avonds aardappeltjes koken, (Jaap en Kees naar de Ost) en dan rap te bed, liggen vertellen over het schoolleven.

En zo was deze wanhopige dag god zij dank ten einde; ik hoop het niet meer mee te maken.

 

Donderdag 17 februari

Was het maar eerst weer zeventien augustus………

’s Middags weer te werken; kreeg zelfs nog een toelagekaart!

Om 3 uur is m’n machine kapot en ik ga over naar m’n oude trouwe nr 7.  ’s Avonds nog net op tijd klaar.

 

Vrijdag 18 februari

Weinig nieuws, er ligt

nog steeds sneeuw.

’s Morgens vroeg op en naar het Hauptpostamt. (Pakketje kon er nog niet zijn zeiden ze daar) Laat naar bed.

 

Zaterdag 19 februari

‘s Morgens naar Völke. ’s Middags normaal gewerkt (last van rechter middelvinger – zweert, is dik)

 

Zondag 20 februari

Vanochtend eindelijk weer eens naar de kerk (laatste zondag voor de Vasten)

’s Middags met Floris (na Fliegeralarm – we zien de Tommies) de bergen in, naar Nikolausberg (half weg gekomen) heerlijk genoten!

’s Avonds luftschatzwache, en zodoende erg weinig geslapen  (van 2- - 2.45 opgezeten)

 

Maandag 21 februari 31e week

Om half zes weer op.

Om 7 uur Spaandonk gehaald – die werkt aan nr 8.

Later nog eens naar de barak, voor Keesie Stam, en dan borg getekend voor W.Bode die 17 mrt met verlof gaat.

Kwart over een luchtalarm, de kelder in tot half 3. Later op de middag naar Weende. Vroeg naar bed.

 

Dinsdag 22 februari

Vandaag zijn we hier 30 weken. ’s Middags om half een weer luchtalarm

Evenals gisteren is het vandaag zeer koud (-15°), er ligt nog steeds sneeuw. Weer aan nr 8, want Willi is er weer (slot kaput!)

 

Woensdag 23 februari

Aswoensdag.

Pakket van thuis; gort, jampotje vet, 1½ pd suiker, pakje Beka vispastei, flanellen lappen, baaien hemd, (als voetlappen), zeer blij mee; dat helpt je er weer fijn door.

’s Middags gehaald (weer heerlijk weertje, ondanks de sneeuw op straat en de koude morgen -10°) )

Vooralarm ook nog!

 

Donderdag 24 februari

Weer vroeg op, de hele week brandt de kachel ‘s nachts al door, wat best bevalt. ’s Middags wéér luchtalarm!

 

Vrijdag 25 februari

Nu nog 2x om half zes op, het is nog zo koud.

Laatste Wochenkarte van Febr (in plaats van 125 gr roomboter kregen we potverdorie 125 gr margarine.

 

Zaterdag 26 februari

Kregen mededeling van Meister: morgen Nicht arbeiten. Goed zo – mee ge-

nomen!

Machine gepütst ’s middags op bed liggen (zak er nog door ook)

’s Avonds weer die Franzoos (!).

Tien uur pas naar bed, fijn slapen.

 

Zondag 27 februari

Om half 10 op – nieuwe schoenen aan, overhemd, broek van Jaap aan, en naar de kerk. (komen te laat,) dan naar de keuken, en naar Stadtschänke (nog ’n stammetje en ’n bier) daarna met Floris weer eens de bergen in, naar de Bismarck Türm, bijzonder genoten van vele fraaie gezichten op Göttingen dat in het dal ligt, en prachtige besneeuwde hellingen, met berken – en andere loofbomen, waar tussen door zich skisporen trekken.

Na 2½ uur genoten te hebben van al dit onvergetelijks naar Stadtschänke, een bier – slaap – de Hongaar – 1 x essen, 1 Stamm.

Dan naar het Bahnhof, nog een Stamm, en 3 Kaffee; dan naar huis, boterhammen met stroop en vet met zout!

Fijn maffen tot: …..

 

Maandag 28 februari 32e week

Om half een! Maar vanavond ook

nachtdienst.

Naar de kantine (koolsoep) en thuis dagboek bijwerken.

Het is niet meer zo koud, en nog steeds prachtig weer.

De Urlaube zijn weer eens gesperrt. ’s Middags echt zitten te vervelen achter de kachel.

’s Avonds rennen en vliegen: de Lagerführer komt er aan, mét de koekepan die destijds gesperrt was (vuil).

We krijgen vrijdag wsch sigaretten, bovendien melkkaarten en groentekaarten. God, god, wat zijn ze goed op ons!

Om 10 uur te werken, Wim Bode houdt zich ziek. Spaandonk valt in.

 

MAANDAG 28 februari DINSDAG 29 februari

Om zes uur thuis; maar niet meteen te bed; eerst nl. gort koken en opeten; dan maffen tot half drie.

Met Theo naar de kantine (paardebonensoep).

Het sneeuwt weer, het vriest nog, maar het is niet erg koud.

’s Middags dagboek bijgewerkt vanmorgen moet het nog luchtalarm zijn geweest; ik hoorde het veilig blazen nog toen ik wakker werd.

’s Avonds aardappelen met vet bakken, en … pannekoeken, die maar weer premier de lacrimaire smaakten. En om

10 uur weer naar de fabriek.

Buiten ligt weer ’n dikke laag verse sneeuw, doch ’t is niet koud. Mijn machine loopt bijzonder slecht, en om half 12 zit het slot er tussen.

 

Woensdag 1 maart    NR 19

Tot kwart voor 3 met Otto zitten knoeien, maar te vergeefs, toen de voorzetter er uitgehaald, en nadien maar stanzen.

Heb echter totaal geen zin meer, en om kwart over vijf feierabend gemaakt, ’t is welletjes. 

Thuis gauw slapen tot ongeveer half een. Nog wat nadommelen; sigaretje; en opstaan.

In de kantine Steckrüben met aardappelen, en thuis het dagboek bijwerken.

Stemming niet erg daverend, we gaan nl. Maandag verhuizen naar het Franse Lager.

Dat betekent: elke dag een uur lopen naar en van de Fabriek; dus in de vroegdienst om half vijf opstaan, asjeblieft – schei maar uit.

Maar het is nog niet zo weit, voorlopig zal er misschien niets van komen.

Om 10 uur te werken – de machine loopt weer tamelijk goed.

 

Donderdag 2 maart

’s Morgens vooralarm. Om 1 uur wakker en er uit.

Piet kwam: we krijgen 30 sigaretten, en Finland schijnt te hebben gecapituleerd!  1) Het stormt geducht.

1) Bleek later slechts gedeeltelijk waar te zijn.

En m’n zweren doen pijn. De stemming in de zaal is beroerd; er gaan n.l. geruchten dat Westelijk Nederland geïnundeerd zal worden. En hoe lang moeten we hier nog zitten? Tegen onze zin. ’t Werk, de omgeving (het dooit, en ’t is ’n vieze klederboel buiten) niets bevalt ons meer, mij al zeker niet.

Wim Bode zit nu in de boorderij, ik ga m’n kop eens wassen (meer dan vuil, bah wat een leven)Om 10 uur weer te werken.

Vrijdag 3 maart

Om zes uur fijn maffen. Eerst nog naar de Sanitäter (vinger). (koud in de Stube de kachel is uit) helegaar tot half 3 (vanmorgen luchtalarm). Naar de Sanitäter (pleister op m’n elleboog).

Wochenkarte halen; ’n ei en 125 gr Margarine extra en op “W-1” 30 gr brood. Er is sprake van dat we op “W-2” taptemelk zullen kunnen krijgen. ’s Middags naar Völke.

Volgende week moeten we verhuizen naar het Lager der Fransozen “Eiswiese” dat 4 km van de fabriek ligt. Daar hebben ze ons lelijk mee, maar ach, we zullen het wel weer te boven komen.

Zaterdag 4 maart

Natuurlijk weer vooralarm op de middag, maar dat laat me ditmaal weer koud; geen voor- of nadeel van. Sinds verleden woensdag

werkt Spaandonk definitief aan Presse 9. Is weer eens wat anders. Zondagmorgen fijn maffen; ’s middags om 2 uur er uit – magnifiek weer. Koffer pakken voor de dreigende verhuizing.

’s Avonds pannekoeken bakken.

 

Maandag 6 maart 33e week

Normale dag, ’s morgens vooralarm. Van 2-10 heel gewoon gewerkt.

 

Dinsdag 7 maart

Laatste dag in de barak; morgen gaan we verhuizen naar het Franzosenlager Eiswiese. Dat is me wat!

Enfin. Deze zeven maanden barakleven zijn ten minste voorbij en komen nooit meer terug. 

‘s Avonds stapte ik de barak binnen en dacht daaraan; laatste nacht slapen in deze barak, in dat bed, dat me zo vertrouwd geraakt was ondanks alles, of misschien wel juist door al dat on- en aangename dat ik er beleefd heb.

 

Woensdag 8 maart

’s Morgens naar Völke, om half 2 luchtalarm tot ong. half vier.

Ik echter op tijd te werken;

Spaandonk enz die zaterdag laatstleden al naar de Eiswiese eingezogen zijn komen pas aan over vieren in de fabriek, even-

als de Duitsers.  ’s Avonds naar de nieuwe barak: (Dat stuk loopt ik ook al niet meer op klompschoenen!)

Het is wel een aardig ding; ons appartement bestaat uit twee delen, een woonafdeling, met 6 dubbele frisse bedden, netjes ruim opgesteld; en door het raam kijken we uit op een watervalletje, dat een aardig ruisend geluid geeft.

 

Lotzestraße
Kleinbahn
Kamer 3 en 5
K5
Lagerführer
WIJ
Franse
meiden
Hoofdingang
WATERVAL

Lager EISWIESE

nadeel is echter dat het licht om half 12 uit gaat, zodat je altijd op de klok moet letten.

 

Donderdag 9 maart

Lang geslapen, aardappels gekookt, luchtalarm tot twee uur; om kwart voor 3 op de fabriek – naar de Sanitätor (nieuw lapje om m’n rechtermiddelvinger, en m’n rechterelleboog laten zien).

Moet morgen om 12 uur bij hem terugkomen, dan is Dr Ritter er, want hij weet er ook niets op (zg. Fŭrchbarer Aŭschlag).

Op het werk duurde het niet lang of de werkzeugbau begon met het demonteren en opzij zetten van machine 6, die verhuist naar een andere plaats (ik denk welhaast Hamelen).

Vreemde stemming zodoende.

 

Vrijdag 10 maart

Eerst Wochenkarte halen – (Floris Bushof en Rannenberg!), dan naar Völke, inkopen doen; dan maar Ritter (krijg recept voor ’n zalfje)

Eet op een dag 1000 gram brood op! (mach nr 9 ook al weg!)

 

Zaterdag 11 maart

Laat op – aardappels koken. Om 2 uur naar de fabriek.

Bescheid zeggen dat ik met ’n dikke linkermiddelvinger, en zwerende (wel is waar gene-

zende) rechtermiddelvinger, een zweer boven m’n linkerelleboog en 2 op m’n rechter (die n.b. steeds maar dooretteren) niet kan arbeiden.

Krijg ’n regenbui over m’n kop – vlug naar huis – pannenkoeken bakken.  

’s Avonds gezellig gezongen met de anderen; 10 uur te bed.

 

Zondag 12 maart

Om 10 uur op; gauw aankleden, gauw boterham, en naar de kerk – staan. (Goede preek – zonde tegen de H. Geest) Helden gedenkdag.

Daarna naar de Keuken, aardapp. met vlees, jus & maccaroni (prima prima).

Dan kaartjes kopen voor de bioscoop voor 20 man, met Boerie. Aardige film. (die Unheimliche wandrung) Stadtschänke, een biertje, en dan maar weer vlug naar huis.

Nog niet veel waard zo zonder jas. Thuis wat hoofdpijn, niettemin eindelijk dagboek bijwerken; voor de eerste maal in deze barak. Mijn God, hoe lang nog hier? ’s Avonds nog wat praten en – te bed.

 

Maandag 13 maart 33e week

Lang blijven liggen – ik nl krank net als zaterdag: m’n elleboog en m’n linkervinger doen pijn, heel geen kracht in m’n handen

Ongeveer half twee in de cantine gortsoep eten, en dan met Kees en Arie Gouda naar de Weendertor Apotheke, m’n zalf halen, en in ’n zware hagel en sneeuwjacht naar de kapper in de Prinzenstraße. (Kees luizen en ik te lang haar – nooit meer naar die etter!)

En dan rap naar huis! ’s Avonds bijtijds te bed.

 

Dinsdag 14 maart

Om vijf uur op – half zes de deur uit (hoed erbij op, klompschoenen in ’n zak mee) na lang tobben om in m’n jas te komen.

In sneeuwjacht naar de fabriek – Sanitätor verbindt m’n arm met papier verband – kan die nu niet meer bewegen.

Naar de Meister. Bescheid zeggen dat ik niet kan arbeiden.

Hij zegt: dat de dokter me krank moet schrijven.

Ik naar huis – bedenk me; terug naar Rannenberg – krankenschein halen – naar huis (9 uur daar).

Weldra met Wim Bode helegaar naar Weende (onderweg nog pakketje afhalen – 4 hangsloten; 1 voor Wim Bode, 1 voor Kees –

1 voor mij – en 1 voor …..)

In ongelooflijke sneeuwjacht naar Weende

(Jordan: zeer vet suppenfleisch – Völke: 7 kilo aardapp – margarine – 2 kadetjes en jam. Welgemoed terug.

In de cantine te eten (steckrube met rapenjus – geen sigaretten) Met Kees en Bode naar huis – om er niet meer uit te gaan. Zodoende van half zes af aan een stuk op sjouw geweest – dus duchtig moe.

Thuis vlees en vet braden, wat praten, dan al heel gauw half zes; aardappelen koken – Boerie kookt ze –vinger pijn – smaakte “goddelijk – zeer verzadigd.

Met een zwart “Ranz” sigaretje fijn wat zitten en dan met dikke buik dagboek bijwerken. Vroeg naar bed.

 

Woensdag 15 maart

Ong. 9 uur op; met Fokke – wassen en scheren, want naar de dokter – krank laten schrijven.

Echter Fliegeralarm en zo vlug mogelijk terug naar de barak.

Ong. 12 uur met Kees, Jaap en Wim Bode naar de kantine – erwtensoep met vla toe (echter: soep te veel water – en veel te weinig vla.)

Thuis chocolamelk maken van busje gecondenseerde melk en cacao (restant laatste pakket) en brief naar huis geschreven

’s Avonds nog wat bratkartoffeln maken, en dan vlug te bed – heerlijk!

 

Donderdag 16 maart

Half negen op, met Fokke naar den dokter; krijg krank geschreven voor langer dan 1 week (prachtig) mag buiten, de hele dag, dus kan niet mooier!

Dan naar Krankenkasse (voor geld) en naar de fabriek (eten; aardapp met maccaroni en vlees – alleen weer zo weinig) en dan Bescheid zeggen: aan Meister en rap terug naar de Barak.

Niets meer te eten, maar ik biets wel wat!

Morgen is het toch weer vrijdag, dus het is oké. (morgen dan!) Dagboek bijwerken.

’s Avonds aardappelen van Boerie gekregen en gekookt met schil en al, idem zo opgegeten.

 

Vrijdag 17 maart

Om half elf op – met warm water wassen en met Kees, Wim, Jaap en Vliek naar de cantine, waar wehrmachtsdag (erwtensoep 3 brd.) vanwege wehrmachtsdag, met mil. Strijkje in de cantine.

Vervolgens met Fok en Kees naar Völke alwaar inkopen gedaan. Dan naar de barak, en m’n halve brood opgegeten, met jam,

’s avonds pannekoeken gebakken – heerlijk zijn die toch!

Zaterdag 18 maart

Om 9 uur op – warm wassen, en naar de fabriek – praatje met Boerie en naar de Sanitäter die nog steeds verbouwing heeft en dus in het schaftlokaal der Franse krijgsgevangenen zitting houdt.

Word opnieuw verbonden (weer papierverband – dikke snert).

Dan neemt de doofstomme die er ook is, me mee naar z’n woning en laat me eten: 2 kadetjes, 2 grote borden aardapp. met bonen.

1 kop melk met suiker  en ’n schaaltje bieten met suiker.

Dan krijg ik nog ‘n 1500 gram volkorenbrood van hem, en ga naar de barak terug, zeer voldaan. (diarrhee)

’s Avonds nog pap koken en te bed!

 

Zondag 19 maart

Zeer dikke voet – bovendien de scheiterij, dus niet naar de kerk, en niet naar de keuken, hele dag in de barak.

Verkoop m’n 4e hangslot aan Bode voor een flinke pluk duitse shag. Leefde hele dag van brood (niet heel erg handig, maar ja)

’s Middags zitten kankeren – later vertellen van onze vroegere vacanties in Zandvoort – en daarom weer opgemonterd.

Vroeg naar bed.

Maandag 20 maart 34e (35e) week

Om 10 uur op. Wassen, eten en met Kees naar de keuken. Ausweise halen, meteen eten, en naar de kino. (Weiße Traum)

Dan maar weer naar de barak, wat zitten met de lagerpoes, en ’n kliekje aardappelen gekregen van Vliek – vandaag weer welletjes (brood alweer op.)

’s Avonds zitten lezen en raadsels in ’n krantje oplossen, dan dagboek bijwerken.

Dinsdag 21 maart

Lente!!

Hoed verkocht aan Fransman.

Kreeg vandaag 1 pakje Troupe en ½ plak chocolade!

Vrij laat op – naar Völke gelopen, aardappelen en meel gekocht, naar den Sanitäter en naar de keuken, grauwe erwtensoep.

’s Middags pannekoeken gebakken, en met worst opgegeten.

’s Avonds bijtijds naar bed! – buiig weer vandaag

 

Woensdag 22 maart

10 uur op, kamer vegen en prakje aardappels opeten.

Half een naar de keuken (2 aardappels met kool, fijne bessensaus voor!)

’s Middags kolen gehaald – ook voor Mary van der Walle

(kreeg sigaret en  ’n stuk oud brood – zo ben ik dus bedelaar geworden die blij is met andermans oude harde broodresten) (luchtalarm)

 

Donderdag 23 maart

Laat op – naar de keuken met Kees, kregen samen een aardappelbon van Boerie zodat we vanavond nog wat te eten hebben (2 ½ pond per man, dat is niet veel meer voor mij nadat ik het had opgegeten zat ik nog zoekerig rond te kijken

(’s morgens en ’s avonds luchtalarm)

 

Vrijdag 24 maart

Om 10 uur reeds op pad – naar Rannenberg – kaart halen, en meteen naar Völke – die middag alleen reeds 1500 gram Roggenbrot opgegeten.

’s Avonds luchtalarm brief van thuis Jantheus

 

Zaterdag 25 maart

Om half 5 komt Boerie thuis met de mededeling dat we sigaretten kunnen krijgen.

Steek gauw een sigaretje op

om 10 uur  l.alarm!

van de vijf die ik tot zondag wilde bewaren om met Kees voor meel te ruilen!                                                                                        XXX

Hele middag en avond zowat thuis gezeten. De tijd vliegt er wel om! Morgen zitten we alweer 8 maanden over de grens!

Eerste echte lentedag! ’s Avonds vooralarm! Kousen stoppen

 

Zondag 26 maart

Om 9 uur naar de kerk (St Michael) met Jan Zoon. Dan naar huis en om 12 uur in de keuken te eten.

Met Wim Bode en Kees er op uit. Naar de Kino (nogmaals Weiße Traum) en ’s avonds pannekoeken bakken met Kees.

 

Maandag 27 maart 36e week

’s Morgens pannekoeken bakken met Kees ’s middags naar Völke (ik ruilde eerst nog 3 pannekoeken voor 1 aardapp.bon en nog 30 gr margarine voor 1 aardappelbon!!!)

’s Avonds Boele in de barak – over cabaret –avondje – 500 gr wittebr geruild voor 1000 gr zwart

 

XXX naar dokter Arndt en de vertrouwensarts geweest.

Nog 8-10 dagen krank

Dinsdag 28 maart

Om 11 uur pas op.

Eet ‘n boterhammetje en dan wassen en naar de keuken.

Naar het postamt – kaart naar huis en naar Manus, met Gasterveld naar de barak.

Thuis kast opgeruimd, dagboek bijwerken, wat tekenen, wat roken en wat rondhangen – ‘s avonds 2x aardappels gekookt: 2x het zwarte pannetje vol opgegeten en nog ben ik wat zoekerig.

Enfin; 10 uur te bed.

 

Woensdag 29 maart

Laat op – 1 boterham opeten en dan naar de centrale keuken:

3 platte bordjes maccaronisoep, luchtalarm.

Dan weer naar de barak; weer wat tekenen, verveel me echt –

‘s avonds aardappels koken – krijg er een stuk leverworst bij van Jan Zoon (smaakte veel beter dan alleen met water!) Zodoende echt voldaan!

‘s Avonds dagboek bijwerken - niet te laat onder de kunstwol.

 

Donderdag 30 maart

Zeer laat op (want niets meer te eten)

Naar de keuken (2 aardapp met kool en gehakt – fijn)

Naar de barak terug – wat lezen – verveel me – hongerig.

Jan Vliek kookt ‘n schaal


Het wapen van Göttingen

 

roompoeder – zit hongerig te kijken.

Boele geeft ’n brul – er is een pakketje voor je, van 17 kg!

Asjeblieft, kan het niet geloven – zo gauw. Toch is het zo.

Van alles zat erin en Boerie met Jan Zoon hebben zich de beroerte gesjouwd.

Grauwe erwten, groene erwten havermout bruine bonen witte bonen, gort gortmout rookvlees, ’n half pakje koevet – half pond roomboter ong 1 kilo basterdsuiker, ong 3 pond kristalsuiker roggebrood, panko, stopwol, 2 pakjes tabak, blauwe jasje en grijze broek voor de zondag, niet te vergeten: ‘n aardappelcake – en ’n blik koekjes – twee ontbijtkoeken, snoep – ’n reep chocola en 5 hardgekookte eieren, verband, pleisters, boorzalf en tot slot een theedoek en ’n paar kousen. Daarmee kan ik wel weer een  tijdje voort! Ingelukkig die avond te bed!

 

Vrijdag 31 maart

Bijtijds op, met Kees, Wim en Spaandonk naar Völke (o.a. roggemeel gekocht!) dan naar Sanitäter – (nu 2 armen in verband vanwege het eczeem) en zo gauw moge-

lijk naar de keuken, roggepap met gort eten,

(ik eet maar één bordje – doorvoed!)

’s Middags pannekoeken van roggemeel gebakken.

Bijtijds ’s avonds naar bed.                         

NR 20

Zaterdag 1 april

Half negen op – brood eten met koek en jam, boter, suiker enz enz, dan pap koken! (haferfloeken) Voel me oververzadigd.

Rook ’n sigaretje, dan weer eten eten eten! Schandalig maar waar – dat komt allemaal van verveling.

Dan te lui om naar de keuken te gaan (ik heb beter dan Steckrübensoep)

Wat praten met Boerie (die krank is) over zeilen, dan dagboek bijwerken met veel fijne berichten.

Het is alweer April, die ook nog net doet wat ie wil, maar het zal niet lang meer duren of het zonnetje zal al die hagel en koude wind weten te overwinnen.

Wel – en dan is het weer zomer, de tweede zomer hier in Duitsland die ik meemaken zal.

Of weer in Holland zal beleven?

God af het, want oost west, thuis best.

Enfin, moed houden maar weer, God zorgt voor al zijn schapen.

’s Middags weer rondhangen, en ’s avonds met een dikke buik naar bed – en ’n sigaretje aansteken, want het blaast weer luchtalarm (we horen het rommelen).

Ik slaap al om elf uur als Wim Bode binnenkomt en Kees zeer nerveus vertelt dat hij met z’n vinger onder de machine heeft gezeten – en dat z’n vinger voor de helft is geamputeerd – hij heeft veel pijn. Die machine is ondeugdelijk (slaat telkens dubbel door)

 

Zondag 2 april

Om 8 uur op – er worden nu al pannekoeken gebakken en erwten gekookt. Dat heeft de hele dag niet meer opgehouden, tot ik er beroerd van was. Wat een hopeloze dag, heel de dag maar vervelen, niets doen, zien eten, en zelf eten, erger dan een gevangenis.

Buiten is het stralend weer, maar m’n voet zweert, thuis is het altijd maar vreten, slapen en meiden – in één woord: bah!

’s Avonds at ik aardapp met groene erwten, gehakt en vette jus. Niettemin blij dat ik ’s avonds in bed kan kruipen.

 

Maandag 3 april 37e week

Zomertijd. Om half elf op – wassen eten en met Boerie naar dokter Arndt (net weg – morgen maar)

Naar de keuken ruil daarna thuis wat tabak voor 1000 gr brood

Kook ’n bordje gortmout, terwijl Jaap Asscheman z’n pakketje ordent (alles even gort!) Dan dagboek bijwerken.

’s Avonds blijft het al lekker lang licht de vogels en de merels zingen, dat is de lente!

Het is alleen zo heel erg jammer dat ik het feest van de voorjaarstijd niet kan beleven in ons dierbaar Holland. O, hoe denk ik vanavond terug aan die prachtige lenteavonden, dat in de kwekerij achter ons huis de merels het hoogste lied kwetterden na een mals regenbuitje, hoe ik dan die diepe lucht inademde, staande voor het raam van mijn kamertje, terwijl ik mijn oog liet gaan over al dat vele en vertrouwde.

En dan hier te moeten zitten! Een smerige werkmanskeet, waar ik me nooit gelukkig zal voelen, die nooit m’n echte thuis zal kunnen worden.

O hoe haat ik die smerige troep. Vuile tafels waar men niet eens een plaatsje op vindt om een boterham te snijden, allerlei papier op de grond een waslijn met groezelig ondergoed dwars door de kamer.

Stank stijgt op uit de kachel met smerige bruinkool briketten – anders is er niet en zelf ben ik ook groezelig, m’n

gezicht, m’n haren, m’n hele lichaam, m’n handen, en o – m’n benen. Onder de douche kan ik niet vanwege dat verband en met m’n rechterhand kan ik niet bij m’n gezicht. Ellendig geknoei!

God geve dat dit alles gauw voorbij is, maar dat is ook nog niet te zien.

Goede week is het, en dat leert me, dat Christus toen opzag tegen het allergrootste offer, deze week was de ergste van zijn leven, erger dan ik in 10 kan lijden en hij deed dat alles, ook voor mij – welnu, ik wil mijn kruis dragen voor Hem, en met een blij gezicht blij, omdat ik dat voor Hem kan dragen.

Moge Hij mij kracht geven tot die blijheid – ikzelf heb ze niet…

 

Dinsdag 4 april

Om 9 uur op – aankleden enz, - en naar dokter Arndt.

Dan naar vertrouwensarts, en ik heb weer 8 dagen erbij gekregen! ’s Middags bruine bonen koken voor morgen en me maar weer dik vervelen.

 

Woensdag 5 april

Lekker laat op. Kamer sauber gemaakt.

’s Middags weer rentenieren – o.a. dagboek bijgewerkt.

Later op de middag naar kamer vijf – gezellig zitten praten.

Daarom kreeg ik weer een goed humeur. ’s Avonds Fransoos op

visite die kleren wilde kopen.

Mijn grijze colbertjasje ontsnapte nog net, daar het te klein was.

Met een sigaretje te bed – fijn slapen.

 

Donderdag 6 april Witte Donderdag

Vroeg wakker (6u.) Rook een laatste sigaretje, luister naar de lentemorgen gezangen van lijsters enz en slaap dan weer in , tot ong 11 uur.

Somber weer vandaag. Pap gekookt, van gortmout  - smaakte prima. Niet naar de keuken (toch wittekoolsoep)

’s Middags m’n werkpak uitgewassen, de modder kwam er af (kan ook niet anders na 4 maanden te zijn gedragen bij vuile arbeid!)

’s Avonds bracht Fok m’n salaris mee: van 9 dagen toch nog 34 RM 40 gevangen.

Viel levendig mee. Kaart van Manus.

 

Vrijdag 7 ARPIL – Goede Vrijdag

Laat opgestaan. Kwade luim – het is ook weer zo’n smeertroep in de barak – en is dat nu Goede Vrijdag?

Iedereen in feeststemming, omdat ze vrij hebben (Liever had ik gezien dat men op 2e Paasdag vrij had gehad)

Waren die akelige feestdagen maar vast weer voorbij!

Ik kan daar in het geheel niet tegen. Anders was ik nu thuis.

Alles zou schoon zijn in afwachting van

Pasen, en ikzelf zou me verheugen, want Jan zou thuis komen op zaterdag… Misschien zou ik 2e Paasdag naar Amsterdam zijn gegaan.

Nu zit ik hier! Maar ik hoop en bid, dat Jezus dit kleine onvrijwillige offertje wil aanvaarden als mijn dankbaarheid voor alles wat hij eens heeft gedaan en wat vandaag wordt herdacht in de Kerk.

 

Zaterdag 8 april  - PAASZATERDAG

Half 10 op – met Kees, Boerie en Jopie Boele naar Völke.

Op de terugweg fliegeralarm zitten in de kelder bij de Ob. Masch. – op de tocht.

’s Avonds niet goed -  pijnlijk hoesten toch naar de kerk – lof en biechten.

Dan rap naar huis (prachtig weertje echt lente) en naar bed.

 

Zondag 9 april  - PASEN 1944

Voel me niet prettig – blijf dus lang te bed en ga niet naar de kerk.

’s Middags rustig in de barak gezeten eet nu en dan ’n plakje wittebrood met kunsthoning, jam, of echte kaas (van Völke gekregen).

Buiten is het stralend lenteweertje – echt weer om in Holland te zijn, en met Mies een eindje op te fietsen.

Overigens heb ik me deze dag tamelijk vermaakt (vergeleken bij gewoonlijk!)

 

RESURREXIT – ALELUJA MCMXLIV

Maandag 10 april  2e PAASDAG 37e (38e) week

Om 2 uur pas opgestaan!

Deze middag was rot rottig, op z’n Hollands gezeid en ik dank God dat het eindelijk avond is.

’s Nachts niet goed geslapen – zwaar verkouden – keelpijn hoest me kapot – koorts.

 

Dinsdag 11 april

Om half vijf komt die lauwe Lagerführer wekken, en rolt ook mij een slagje om – (net het goeie adres – grote hilariteit ik kan zelf ook niet kwaad worden).

Enfin, nog een uurtje maffen, dan eruit.

Nieuwe pak aan en de stad in, naar dokter Arndt (vanwege vertrouwensarts) Bijna ben ik er: vooralarm.

Net aan de beurt - luchtalarm nog gauw geholpen, en met ’n Fransoos over de wallen naar de barak, wat prachtig lukte.

Om 12 uur, na-alarm, en naar de keuken – gortsoep.

Weldra weer fliegeralarm weer naar de barak ontkomen.

Vandaag weer schitterend weertje – wonderfull!

’s Avonds nog een keertje vooralarm en ’s nachts weer fliegeralarm. We zitten er vandaag warmpjes in!

Woensdag 12 april

Brief van Manus! (en van Jan)

Vanmorgen naar de vertrouwensarts, Prachtig lenteweer.  

FLIEGERALARM.

Vanmiddag weer op bed gelegen en geslapen vanwege grote GRIEP. Vanavond natuurlijk vooralarm, later fliegeralarm.

 

Donderdag 13 april

Om half vijf al goed uitgeslapen (kan ook niet anders.)

Gelijk met morgenploeg opgestaan en de kamer schoongemaakt en geveegd. Dan weer te bed tot een uur of 10.

Pannekoeken bakken.

Het is weer stralend weer, en ook weer vooralarm nu ik dit schrijf. Na wat te hebben rondgescharreld fijne gort gekookt.

En toen heb ik een visite gemaakt bij onze Franse buren.

’s Nachts nog fliegeralarm.

 

Vrijdag 14 april

Om 10 uur op naar de fabriek, Wochenkarte halen en naar Sanitäter. Erg warm en broeierig weer vandaag.

’s Middags grauwe erwten koken.

Het is al lekker lang licht, ong tot 10 uur.

We konden vannacht moeilijk in slaap komen

1

Aan de oever van de Rotte

Tussen Delft en Overschie

Zat een kikvors luid te wenen

Met een baby op haar knie.

2

Lieve kleine, sprak de kikvors

Zie je ginds die ooievaar?

’t Is de moordenaar van je vader

Vrat ‘m op met huid en haar.

3

Potverdorie, sprak de kleine

Wat een vlegel, wat ’n hond

Als ik groot ben, net als vader

Draai ik ‘m de poten uit zijn kont.

Wijze: “Op de weg naar Petersburg”


Zaterdag 15 april

Het regende vanmorgen niks mooi, maar toen ik om 11 uur (!) opstond, was het fijn droog weer – hoewel bewolkt.

Inkopen gedaan – (ditmaal eens niet alles tegelijk).

Wat lezen en helemaal alleen zitten. Verveel me. Je kunt hier ook helemaal geen knutselwerkjes doen, zoals linoleumsnede – enz. Om een uur of twaalf als ik met Henk Visser en Boele voor het washok in het zonnetje ’n pijpje rook: luchtalarm.

In het Westen horen we het schieten, ze vliegen ook boven ons hoofd, maar er is niets te zien.

Met Boele bij de Lagerführer een flesje dunkelbier opgedronken; dan kamer vegen en tafels boenen.

Heel de middag heb ik al hoofdpijn achter m’n ogen. Wsch van verkoudheid.

Brief van Moeder, Vader, Jan (8 April).

Vanavond met Jopie Boele een eindje rondgewandeld door de heerlijke avond, en dan thuis pap gekookt met melkpoeder, en slapen.

 

Zondag 16 april  Beloken Pasen.

Om half 10 op en met Jan Zoon naar de Kerk, ook te communie.

Uit de kerk naar de keuken en dan naar de klinieken, Wim Bode opzoeken. Hij maakt het weer heel wat beter. En tot half vier hebben Jan en ik bij z’n bed gezeten.

Daarna ben ik naar huis gegaan, en werkte m’n dagboek weer wat bij. En toen heb ik met Jopie Boele een stukje omgewandeld, in de prachtige omgeving van ons Lager, en in een kroegje hebben we een pintje bier gepakt, met twee Fransozen, en thuis gekomen had ik een pracht van een slaap, zodat ik weldra onder zeil was!

Tussen al die bedrijven door heb ik een op een keihard kadetje m’n gouden tand stukgebeten!

Maandag 17 april  38e week (39e) week

Middelmatig laat stond het stel op, waar ik ook bij behoor, en ’s morgens hebben we fijn op de stoep gezeten in het zonnetje.

Met Boele in de stad gegeten bij Klause, en dan weer naar die arme Wim Bode. Nu had hij weer pijn, maar de verzorging is in ieder geval puik. Ja, ’n Duits ziekenhuis, dat is altijd goed.

Nadien ben ik met Boele de bergen ingewandeld, in de richting Nicolausberg, en in de luwte van een begroeide top hebben we gedurende een uurtje een fijn dutje gedaan.

En toen zijn we (onderweg nog de Luchtvaarttentoonstelling in het Raadhuis bezoekende waar vele Engelse en Amerikaanse uitrustingsstukken waren uitgestald) langzaam naar huis geslenterd, Daar heb ik toen een heerlijk bordje gort gekookt en na nog een sigaretje te hebben gerookt, ben ik dankbaar onder de dekens gekropen.

 

Dinsdag 18 april 

Was weer een uitslaapdag!

Pas om half 12 was de luilak te zien, - gelijk met

de jongens van de nachtdienst!

Aardappels gebakken die patent smaken door het stukje Hollands vet. ’s Middags voor Boele een overhemd uitgeboend, voor de rest niet veel uitgevoerd – het was tamelijk koud – vroeg naar bed.

 

Woensdag 19 april 

Vannacht was het weer luchtalarm, en vanmorgen om ’n uur of half 10 weer luchtalarm (ongeveer 12 uur opgestaan en dagboek bijgewerkt. Het is weer prachtweertje.

Ze zijn nu hard bezig met de bouw van nieuwe barakken en rijden steeds met ’n paar kipkarretjes op en neer.

Vanmiddag met Kees en Boerie mee naar de fabriek, houten schoenen kopen en ’n praatje maken met Einrichter Otto Gebode. Met Spekkie en Gasterveld samen naar huis gewandeld en met Lasser een tijdje voor het washok zitten praten.

Vanavond ook nog meelpap klaargemaakt en opgegeten en toen te bed.

 

BISMARCKTURM OP DE HAINBERG

ZOALS WIJ HEM ZIEN UIT DE BARAK

Donderdag 20 april 

Pas om half 12 opgestaan, feitelijk moest ik gisteren al naar de vertrouwensarts maar nu gaan we vanmorgen maar.

Vanmorgen Vooralarm.

Dagboek bijgewerkt. FÜRHER JARIG.

Om half 12 met Boele de stad in, Kuchen kopen (700 gr!) en als middageten genuttigd daarna samen naar de fabriek geslenterd, naar de Sanitäter om Boele’s hand beter te verbinden.

En toen in het park bij het Bahnhof lekker samen op een bank gezeten, in het zonnetje. Na nog op het Bahnhof een biertje te hebben gepakt, naar huis terug, onderweg nog een brood, kaas en 3 eieren gekocht (zuinig geweest!).

Thuis brood eten, en dan weer ‘ns dagboek bijwerken.

Klad! Overal in de stad hingen massa’s hakenkruisen, vlaggen en wimpels uit, ter ere van den Führer’s verjaardag.

Vanavond hebben we er een nieuwe bij, een Amsterdammer, rap Mook geheten, die anderhalf jaar ouder is, en nu hier zit. Hij kwam juist toen ik een fijn tukkie pakte.

’s Avonds nog wat ik bed liggen kletsen, Mussolini zou zijn erschossen door een vrouw, ’s avonds luchtalarm.

 

Vrijdag 21 april 

Vandaag al tamelijk vroeg op (vooralarm)

want nu ga ik werkelijk naar de vertrouwensarts.

Maar dokter Arndt schreef mij alweer gezond ab Montag, en zodoende maar weer gauw naar de barak. Jammer overigens van het mooie weertje!

Thuis om 12 uur dagboek bijwerken.

Vanmiddag om een uur of half vier naar de fabriek. Wochenkarte halen, en meteen weer terug fijne ronde suikerkoeken gekocht, en bij Boele, Boerie en ’n Holl uit de stad (Joep) op zitten eten, en langzaam naar huis geslenterd, met een stuk leverworst onder m’n arm.

’s Avonds met de anderen wat praten bij de Lagerführer en met Marie Thérese (’n Franse juffrouw!) Tien uur naar bed.

 

Zaterdag 22 april 

Om 11 uur op, wassen en scheren, naar de keuken.

Thuis had ik al gort gekookt en opgegeten, zodat de heerlijke pap er niet allemaal meer bij kon.

Toen met Boerie, Spek en Boele naar Wim Bode geweest in de kliniek. Hij maakt het niet goed, ze hebben nog een stuk van z’n vinger geamputeerd zodat hij nu 2 leden kwijt is (40˚G koorts!).

Ook nog even bij Jaap Flux geweest in de Medizinische Kliniek. Het schijnt dat de lange Eldus ook TBC heeft, dus we hebben ook onze zieken. Toen de stad in, bij Schröder

200 gr Kuchen gekocht, en bij Klause opgegeten, met ’n glaasje bier. En toen naar de Kino (Heinz Rühmann). De voorstelling werd juist zeer aardig, toen het Fliegeralarm werd en we met hangende pootjes er tussen uit konden trekken.

Ongehinderd bereikten we de barak. Fijn een eitje gebakken, en een praatje gemaakt met de Franse buren (Venez-vous recherche une cigarette? Volontiers monsieur!)

Dan dagboek bijwerken, intussen wordt nach-ertwarnung geblazen, dus het is alweer bijna gedaan. Ik ga vandaag de stad niet meer in!

 

Zondag 23 april

Om half 10 op; en met Jan Zoon naar de Pauluskirche, omdat het vannacht nog Flegeralarm was, was de mis echter een half uur later. We konden echte de vorige Mis nog net volgen vanaf de Offerrande.

Na afloop samen ’n stuk gewandeld langs de Wallen en om 12 uur naar de keuken. Beste krentensoep en spinazie met aardappelen, en daarna met Jan Zoon naar de Kino (Aanslag op Baku en toen terug naar de barak (Luchtalarm!)

Met Jaap en Jan Zoon nog een flinke wande-

ling naar een schilderachtig dorpje zuidelijk v.d. stad.

’s Avonds vroeg naar bed, want morgen weer vroeg op!

 

Maandag 24 april 40e week

Om 5 uur al op, en naar de fabriek met Kees en Boerie. Ik heb nu andere arbeit gevraagd en zit nu in de boorderij (zapfen Senken),

ik maakte er 15000! (accoord is 13000!)

’s Avonds gries koken, en dan dagboek bijwerken, en met Boele en Boerie een eindje omlopen. Aardige wandeling.

Thuisgekomen nog wat gepraat met Amsterdamse schoenmaker uit d. barak en te bed.

 

 

Bij de 23e april (Sint Joris)

 

Andere jaren zou het deze avond kampvuur zijn. Maar dit jaar was het slechts een praatje door het …. Met Jan Veuten.

Weinig maar belangrijk en goed nieuws zou er te vertellen zijn in het jaarverslag maar in m’n hart ben ik gebleven wat ik was, alle uitwendige veran-

deringen ten spijt.

Ja, het was een droevige Sint Joris, en B.P. zou vandaag niet gelukkig kunnen zijn. En toch zou hij nog reden tot blijdschap hebben gehad.

 

 

het liefste meisje
van de barack
EISWIESE

Marie Thérèse

16-3-44 uit verveling